Skip to content

Φυσικό αέριο και η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on March 5th, 2012 - 7 Comments
avatar
Ιστορική ελπιδοφόρα προοπτική δίνει στη χώρα μας το φυσικό αέριο.  Μπορεί όμως και να μας καταστήσει τριτοκοσμική χώρα με ψηλό κατά κεφαλή εισόδημα αλλά με σκυμμένο το κεφάλι: Διαφθορά, πληθωρισμό, κατεστραμμένο περιβάλλον.  Οφείλουμε να στοχαστούμε τι χρειαζόμαστε για ορθή διαχείριση.

 Έχουμε το 10% των αποθεμάτων της ΕΕ.  Πρόκειται για ένα σημαντικό εργαλείο στο οπλοστάσιο των ενεργειακών, οικονομικών και γεωπολιτικών σχεδιασμών.  Όμως κάθε σύνθετο εργαλείο απαιτεί εξειδικευμένη χρήση.  Και εδώ μας κοιτάζει αμείλικτα το Μαρί: Το πολιτικο-διοικητικό σύστημα της χώρας δεν είναι σε θέση να χειριστεί πολύπλοκα εξειδικευμένα θέματα.  Χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις προετοιμάζουμε την αποτυχία και στο θέμα του φυσικού αερίου.

Το θέμα διαχειρίζονται γενικοί διευθυντές υπουργείων.  Διότι, όπως μας λένε, η δημιουργία Δημόσιας Εταιρείας Φυσικού Αερίου παίρνει χρόνο.  (Δεν μιλώ για τη ΔΕΦΑ που φτιάξαμε για το αέριο που δεν φέραμε –αλλά για αυτή που δεν φτιάξαμε για το αέριο που πάμε να βγάλουμε).  Εδώ και τρία χρόνια ξέρουμε οτι θα γινόταν γεώτρηση με πολύ ευοίωνες προοπτικές, ωστόσο το σύστημα παρέμεινε αναποφάσιστο και αδρανές.  Αν στο χωράφι σας βρίσκατε πετρέλαιο θα περιμένατε τρία χρόνια για να φτιάξετε εταιρεία στελεχωμένη με έμπειρα στελέχη; Θα το αφήνατε στο γεωργό παππού σας; Θα καυγαδίζατε αν ο γιος σας ή η κόρη σας θα είχε τον τελευταίο λόγο; Όχι βέβαια.

Για να χειριστούμε θέματα φυσικού αερίου πρέπει να αναπτύξουμε την ικανότητα του κράτους για ανταπόκριση.  Οι προκλήσεις δεν αντιμετωπίζονται με τη διαχειριστική λογική της κρατικής γραφειοκρατίας.  Χρειαζόμαστε «ευφυείς θεσμούς» με βαθιά κατανόηση των θεμάτων που προκύπτουν αλλά και διορατικότητα για το μέλλον.  Είναι οι θεσμοί και η ικανότητα συντονισμού που κάνει σοφότερη την πολιτική διαδικασία, όχι οι βαρύγδουποι τίτλοι επιτροπών.  Χρειαζόμαστε μεταρρυθμίσεις στο πολιτικο-διοικητικό σύστημα της χώρας με θεσμούς που να τροφοδοτούν με ανάλυση την πολιτική διαδικασία σε όλα τα επίπεδα: Τεχνοκράτες του δημόσιου, κυβέρνηση και βουλή.  Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να συνθέσουμε τον επιστημονικό ορθολογισμό με την υπευθυνότητα των δημοκρατικών οργάνων για να επεξεργαζόμαστε πολιτικές με προοπτική επιτυχίας.  Διαφορετικά μας περιμένει η τύχη της Ελλάδας: Διακυβέρνηση δια μνημονίων.

Οι προκλήσεις αφορούν (1) τεχνοοικονομική ανάλυση της εκμετάλλευσης, (2) δημοσιονομικές συνέπειες, (3) περιβαλλοντικούς κινδύνους, (4) γεωπολιτική.  Πως προετοιμαζόμαστε;

Χρειαζόμαστε Δημόσια Εταιρεία Φυσικού Αερίου που να διαχειρίζεται την εξόρυξη του εθνικού πλούτου.  Θα μας επιτρέψει να αναπτύξουμε τεχνογνωσία και να καταστούμε έγκυροι συνομιλητές των εταιριών που θα αναλάβουν την εξόρυξη.  Με αυτά υπόψη πρέπει να δομήσουμε την εταιρεία.  Οπωσδήποτε δεν πρέπει να ακολουθεί πρότυπα κρατικής γραφειοκρατίας ούτε να διοικείται από κομματικούς απεσταλμένους αλλά να υιοθετεί διεθνή πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης.

Διαφορετικά μας περιμένει η τύχη του Σουδάν.  Χωρίς τεχνογνωσία και κεφάλαια για να εκμεταλλευτεί τα κοιτάσματα πετρελαίου η χώρα αποτάθηκε σε ξένες εταιρείες.  Η κοινοπραξία ελέγχεται κατά 92% από εταιρείες της Κίνας, της Μαλαισίας και του αραβικού κόλπου, και κατά 8% από την Εταιρεία Πετρελαίου του Σουδάν.  Τη μερίδα του λέοντος έχει η Κίνα με τα κεφάλαια της και όχι το Σουδάν με τα κοιτάσματα του.  Από τέτοιες καταστάσεις πρέπει να προστατευθούμε.

Χρειαζόμαστε κατάλληλο δημοσιονομικό σχεδιασμό.  Το Ισραήλ έχει συστήσει επιτροπή για να μελετήσει τις δημοσιονομικές επιπτώσεις από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου.  Η Κνέσσετ ενέκρινε σχετικό νομοσχέδιο.  Εμείς οργανώσαμε μόνο μια διάλεξη από τον πρόεδρο της επιτροπής καθηγητή Sheshinski — και αυτή με πρωτοβουλία καθηγητών του Πανεπιστημίου Κύπρου.   

Για παράδειγμα, τα έσοδα δεν μπορεί να διανεμιστούν για τη χρηματοδότηση έργων προς εξασφάλιση πολιτικού μερίσματος.  Πολλοί αναφέρονται στο παράδειγμα του Νορβηγικού Ταμείου Πετρελαίου, που στοχεύει στο να βοηθήσει μελλοντικές γενιές να αντιμετωπίσουν το συνταξιοδοτικό και να απορροφούν τους κραδασμούς της οικονομίας.  Το Νορβηγικό μοντέλο όμως δουλεύει στα συμφραζόμενα της χώρας και των θεσμών της.  Δεν μπορεί απλά να το αντιγράψουμε.  Χρειαζόμαστε Ταμείο Φυσικού Αερίου που να καθιστά την κοινωνία υπεύθυνη για τη διαχείριση του εθνικού πλούτου.  Εγγράφοντας το Ταμείο ως εταιρεία και δίνοντας από μία μετοχή στον κάθε κύπριο πολίτη που καταβάλλει φόρους και στα παιδιά του, τότε γινόμαστε όλοι συνδιαχειριστές.  Ταυτόχρονα οι κάτοικοι όλων των κοινοτήτων που καταβάλλουν φόρους επωφελούνται.  Όποιοι είναι υπεύθυνοι προς το κράτος αντιμετωπίζονται με υπευθυνότητα από το κράτος.  Αυτό αξίζει τολμηρής σκέψης. 

Χρειαζόμαστε νομικό πλαίσιο ελέγχου των εταιρειών για διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων.  Να αναφέρω ένα χαρακτηριστικό πρόβλημα.  Ο νόμος προβλέπει πρόστιμα μέχρι €1 εκ. σε εταιρείες που δεν πληρούν κάποιες προϋποθέσεις.  Για τη διαρροή πετρελαίου στον Κόλπο του Μεξικού η BP αναγκάστηκε να δημιουργήσει ταμείο αποζημιώσεων $32 δισ., πέραν της φορολογίας $700 εκ. που κατέβαλε στο ασφαλιστικό ταμείο της κυβέρνησης.  Εσείς δε θα πληρώνατε το πρόστιμο και να «καθαρίσετε»; Και άστε τους ντόπιους να καθαρίζουν τις παραλίες τους και να μαζεύουν τις ζημιές από τον τουρισμό και την αλιεία.  Έγκαιρα πρέπει να διαμορφώσουμε νομικό πλαίσιο και να δημιουργήσουμε ασφαλιστικό ταμείο. 

Διαφορετικά μας περιμένει η τύχη της Νιγηρίας.  Χωρίς κατάλληλο νομικό πλαίσιο για έλεγχο των εταιρειών έχουν συσσωρευθεί ζημιές από τις δραστηριότητες της Shellπου πού εκτιμούνται σε $1 δισ.  Θα τους πάρει τριάντα χρόνια να επανορθώσουν. 

Ας μην ξεχνούμε τέλος οτι το χρήμα διαφθείρει.  Χρειαζόμαστε αδιάφθορη ηγεσία και ενίσχυση των θεσμών που μας προστατεύουν από τη διαφθορά.  Αυτό προϋποθέτει διαφάνεια, δημόσια διαβούλευση, υιοθέτηση διεθνών προτύπων εταιρικής διακυβέρνησης της Δημόσιας Εταιρείας Φυσικού Αερίου.  Ωστόσο έρευνες δείχνουν ότι υστερούμε σε διαφάνεια και υπερτερούμε σε διαφθορά.  Δεν εφαρμόζονται οι εισηγήσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη διαφάνεια στη χρηματοδότηση των κομμάτων από ξένα νομικά πρόσωπα.  Αντιλαμβανόμαστε τι συνθήκες διαπλοκής δημιουργούνται όταν ξένες εταιρείες κάνουν συνεισφορές σε πολιτικά κόμματα, μέλη των οποίων διαχειρίζονται τη Δημόσια Εταιρεία Φυσικού Αερίου;

Μπορούμε να τα καταφέρουμε.  Αλλά μόνο αν τολμήσουμε γενναίες μεταρρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό της κρατικής διοίκησης και ανανέωση του πολιτικού συστήματος, αν αλλάξουμε τη γενικότερη νοοτροπία που διαπερνά το δημόσιο βίο.  Μόνο έτσι θα καταφέρουμε να έχουμε ψηλό κατά κεφαλή εισόδημα και το κεφάλι μας ψηλά.

 (Υλικό για το άρθρο από το βιβλίο του συγγραφέα Δημιουργική Κύπρος.  Πολιτική μεταρρύθμιση για την Κύπρο του 21ου αιώνα, Αθήνα: ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ (υπό έκδοση).

 Ο Σταύρος Α. Ζένιος είναι καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και πρόεδρος των πρυτάνεων των Πανεπιστημίων των Ευρωπαϊκών Πρωτευουσών.

Ο Σταύρος Α. Ζένιος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και senior fellow στο Wharton School, University of Pennsylvania. Είναι πρόεδρος της συνόδου των πρυτάνεων των Πανεπιστημίων των Ευρωπαϊκών πρωτευουσών, και διετέλεσε πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου 2002-2010. ʽΕχει δημοσιεύσει πέραν το 150 επιστημονικών άρθρων σε χρηματοοικονομικά και διοικητική επιστήμη. Βιβλία του έχουν δημοσιευτεί από Oxford University Press, Cambridge University Press και άλλους διεθνείς οίκους, έχουν μεταφραστεί στα κινέζικα και βραβεύτηκαν από την Αμερικανική Επιστημονική Εταιρεία Επιχειρησιακής Έρευνας. Το 2006 βραβεύθηκε με το Βραβείο Αριστείας της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επιχειρησιακής Έρευνας. Απέκτησε τον διδακτορικό τίτλο από Princeton University (1986) και διετέλεσε επίκουρος καθηγητής και αναπληρωτής καθηγητής στο University of Pennsylvania.

Categories → Οικονομία

7 Comments
  1. avatar
    ... on March 5, 2012 - (permalink)

    εξαιρετική η ιδέα για το ασφαλιστικό ταμείο, κάτι που δεν συζητήθηκε μέχρι τώρα.

    Συνεχίστε να γράφετε κ. Ζένιο.

  2. avatar
    fil on March 5, 2012 - (permalink)

    efstoxes oi parathrhseis sas, alla ta lefta einai polla gia na sas akousoun. den blepete pou oloi trexoun na paroun meridio apo thn pitta?

  3. avatar
    GIORGOS on March 5, 2012 - (permalink)

    Diathetoume kapoia aksiologa myala opws oi kyrioi Zenios, Polyviou klp, pou anti na aksiopoiountai apo to kratos kai tin koinwnia genikotera, ginontai stoxoi gia apaksiwsi kai eksontwsi. Afto einai to systima mas afti tin periodo (efstoxa eixe dilwsei kai o Proedros mas stin pros Polyviou katathesi tou “ftaiei to systima”).

    • avatar
      καχ on March 6, 2012 - (permalink)

      Γιώργο,Βάζεις στηνίδια μοίρα τον Πρύτανη με ένα κάρο πτυχία και θητεία στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου με ένα δικηγόρο απλώς επειδή έβγαλε ένα πόρισμα που σου αρέσει?

  4. avatar
    Επιλήσμων on March 5, 2012 - (permalink)

    Δεν είναι μόνο το χρήμα που διαφθείρει, όπως πολύ ορθώς αναφέρει ο κ. Ζένιος, αλλά και η πολιτική δύναμη, που απορρέει από την διαχείρηση υδρογονανθράκων.
    “Power tends to corrupt and absolute power corrupts absolutely” -Lord Acton 1887.
    ‘Ολα όσα εισηγείστε κ. Ζένιο, ακούγονται λογικά, αλλά από πότε πρυτανεύει η λογική στη πολιτική ζωή της Κύπρου?
    Δυστυχώς είμαστε μαθητευόμενοι μάγοι που μάθαμε να ανάβουμε φωτιές αλλά δεν γνωρίζουμε πως να τις σβήνουμε.
    Στη γεωπολιτική πρόκληση που αναφέρεστε, εννοείτε και τον κίνδυνο εκ Τουρκίας? Οι πολιτικοί χειρισμοί μας, σε αυτό τον τομέα είναι οι κατάλληλοι?
    Ελπίζω και εύχομαι το φυσικό αέριο να μην αποδειχθεί το κουτί της Πανδώρας γιά την Κύπρο.

  5. avatar
    αθηνα on March 6, 2012 - (permalink)

    Εδώ είναι Κύπρος κ.καθηγητά,και η δημοκρατία μας κινείται σ’ένα άλλο επίπεδο.Βγάλαμε,λέει,έναν πρόεδρο γιά 5 χρόνια,άρα αυτός θα αποφασίζει γιά τα πάντα.Και άμα δεν είμαστε ευχαριστημένοι με τη διαχείριση του φυσικού αερίου που θα κάνει,ας μην τον εκλέξουμε ξανά.Αυτό θα πει δημοκρατία!

  6. avatar
    Δήμος Πετρόπουλος on March 6, 2012 - (permalink)

    Οι επισυμάνσεις του Καθηγητή κ. Ζένιου, είναι πολύ σημαντικές και αδήριτη προβάλλει η ανάγκη, κυβέρνηση και πολιτικά κόμματα να αντιληφθούν ότι όχι μόνο καθυστερούμε αλλά και βάζουμ και το άλογο πίσω από την άμαξα…
    Πόσο ήσυχοι θα είναι όλοι αυτοί που επιθυμούν να συμμετάσχουν στη αδιοδότηση των άλλων 12 οικοπέδων μας, όταν σε καμιά περίπτωση δεν υπάρχει μια επίσημη απάντηση από πλευράς αρμοδίων΅ “καλά και να βρεθεί και άλλο δυσικό αέριο ‘ τι γίνεται στην συνέχεια΅”
    Εάν δεν σοβαρευτούμε και να δείξουμε ότι γνωρίζουμε τι κάνουμε, απλώς χρονοτριβούμε και θα χάσουμε και αυτή την σημαντική ευκαιρία που μας δόθηκε. Είναι επείγον να αποφασίσουμε ότι θα κατασκευαστεί ο θαλάσσιος αγωγός ο οποίος θα φέρει το αέριο και θα μπορεί να ενωθεί με κάθε άλλο οικόπεδο στο οποίο θα βρεθεί φυσικό αέριο. Υπάρχει μια αρχική εκτίμηση ότι το κόστος του αγωγού θα είναι 700 εκατομμύρια, υπάρχουν πολλοί που θα θελήσουν να επενδύσουν συμπεριλαμβαμομένων και αρκετών κυπριακών εταιριών. Είμαι σίγουρος ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Αναπτύξης θα είναι η πρώτη που θα συμμετάσχει αν της ζητηθεί. Παράλληλα πρέπει να αποφασίσουμε πως θα συνεργαστούμε με το Ισραήλ σε ότι αφορά και το θέμα του αγωγού αλλά και το μεγάλο θέμα της μονάδας υγροποίησης του φυσικού αερίου, κάτι πως όπως είναι γνωστό θα στοιχίσει 10-12 δισ δολάρια.
    Πριν σχεδόν πέντε χρόνια, οργανώσαμε ένα debate ” τα Πραγματικά δεδομένα¨ Συμπιεσμένο φυσικό αέριο vs Υγροποιημένο φυσκιό αέριο” εκτός τον κ. Φυττή που ήλθε για να διαβάσει το χαιρετισμό του τότε Προέδρου της Βουλής και τον κ. Αβέρωφ Νεοφύτου ¨ολοι οι άλλοι αιρετοί άρχοντες ήσαν απόντες. Υπάρχουν σίγουρα πολλές υποχρεώσεις στους Υπουργούς και του Βουλευτές, αλλά κάπου υπάρχουν και προτεραιότητες εάν θέλουμε να μην καταστούμε Σουδάν.
    “Γιατί είναι γνωστή η τύχη του Σουδάν. Χωρίς τεχνογνωσία και κεφάλαια για να εκμεταλλευτεί τα κοιτάσματα πετρελαίου η χώρα αποτάθηκε σε ξένες εταιρείες. Η κοινοπραξία ελέγχεται κατά 92% από εταιρείες της Κίνας, της Μαλαισίας και του αραβικού κόλπου, και κατά 8% από την Εταιρεία Πετρελαίου του Σουδάν. Τη μερίδα του λέοντος έχει η Κίνα με τα κεφάλαια της και όχι το Σουδάν με τα κοιτάσματα του.΅”

    Ελπίζω να φανούμε πιο έξυπνοι από τους Σουδανούς, γιατί και είμαστε και το αποδείξαμε πολλές φορές ότι όταν θέλουμε μπορούμε.

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS