Skip to content

Μεσογειακές Ανισορροπίες: Υπάρχει Λύση;

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on January 19th, 2011 - 7 Comments
avatar

Ένα βασικό μακροοικονομικό πρόβλημα που για πολλούς οδήγησε στην πρόσφατη διεθνή κρίση είναι οι λεγόμενες παγκόσμιες ανισορροπίες (global imbalances), ένας όρος που προέρχεται από το Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Αμερικής, πρώην καθηγητή οικονομικών στο Princeton, Ben Bernanke. Οι παγκόσμιες ανισορροπίες προέρχονται από την παγκοσμιοποίηση και την εισαγωγή της Κίνας και της Ινδίας στο παγκόσμιο εμπόριο. Το τεράστιο (ανειδίκευτο) εργατικό δυναμικό αυτών των κολοσσών βοήθησε στη μείωση των τιμών σε καταναλωτικά αγαθά στη Δύση. Τα χρήματα απ’ αυτές τις πωλήσεις χρησιμοποιήθηκαν από την Κίνα για επένδυση σε Αμερικανικά κυβερνητικά ομόλογα που σήμαινε ότι η Αμερική μπορούσε να συνεχίζει να καταναλώνει περισσότερο από την εγχώρια παραγωγή της. Ο δανεισμός για τη διαφορά χρηματοδοτείτο από την Κίνα, κάτι που δεν θα μπορούσε να γίνει σε μία κλειστή στο εμπόριο οικονομία, διότι τότε το επιτόκιο θα ανέβαινε για να φέρει σε ισορροπία την εγχώρια ζήτηση με την εγχώρια παραγωγή.

Στην Ευρώπη κάτι αντίστοιχο ισχύει μεταξύ της Γερμανίας και των Μεσογειακών χωρών όπως η Ελλάδα, και δυστυχώς η Κύπρος. Η μη ανταγωνιστική Ελληνική οικονομία για πολλά χρόνια κατανάλωνε πολύ περισσότερο απ’ ότι παρήγαγε, και τώρα πληρώνει το λογαριασμό. Η Κυπριακή οικονομία έχει παρόμοιο πρόβλημα. Η διαφορά στην κατανάλωση και επένδυση σε σχέση με την παραγωγή σε μία χώρα θα φανεί στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Στο διάγραμμα πιο κάτω βλέπουμε τη μεγάλη αύξηση στο Κυπριακό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ. Τα έλλειμμα είχε μεγαλώσει πολύ κατά το 2007-2008 καθώς οι επενδύσεις σε ακίνητα επίσης φαίνονται εδώ (μετριούνται σαν επενδύσεις στα στοιχεία).

 Αν το έλλειμμα προέρχεται από παραγωγικές επενδύσεις τότε το έλλειμμα θα πληρωθεί στο μέλλον καθώς οι επενδύσεις θα αρχίσουν να δίνουν καρπούς αλλά δυστυχώς η γενική εντύπωση είναι ότι είναι η κατανάλωση (είτε ιδιωτική, είτε κυβερνητική) που έχει αυξηθεί. Σε αυτό συνηγορεί το ακόλουθο σχεδιάγραμμα που δίδει τη συνολική ιδιωτική κατανάλωση ως ποσοστό του ΑΕΠ. Από το 1995 αυτό το ποσοστό έχει αυξηθεί από 62% σε 69% το 2009. Ένα παρόμοιο σχεδιάγραμμα για επενδύσεις προς το ΑΕΠ μας δείχνει ότι αυτές έχουν κάπως αυξηθεί από το 1995 στο 2009 (έχουν αυξηθεί 2.3% αλλά επενδύσεις σε εξοχικά με μοχλευμένο δανεισμό περισσότερη ανησυχία προκαλούν παρά καθησυχασμό).

 Με ανεξάρτητη νομισματική πολιτική η Κύπρος θα μπορούσε να αυξήσει το επιτόκιο για να μειώσει την ιδιωτική ζήτηση και να λύσει το πρόβλημα αυτής της ανισορροπίας. Δεδομένης της μη ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής ως προς το επιτόκιο λόγω του ευρώ, όμως, πως μπορεί η Κύπρος να λύσει τη δική της Μεσογειακή ανισορροπία; Σε κάποιο βαθμό αυτό ίσως γίνει σύντομα λόγω της ανησυχίας στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τον πληθωρισμό αλλά δε νομίζω ότι μία άνοδος στα επιτόκια της τάξης του 1-2 τοις εκατό να αλλάξει δραματικά την κατανάλωση μας (σε σχέση με το τι παράγουμε). Αντίθετα, δεδομένης της ανάγκης δανεισμού του κράτους, η κρατική κατανάλωση υπό μορφή τοκοχρεολυσίων θα αυξηθεί σε αυτό το σενάριο, ίσως κάνοντας την κατάσταση χειρότερη αφού αυτή η προοπτική θα κάνει ακόμη χειρότερη τη μελλοντική αξιολόγηση από τους διάφορους οίκους αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας.

Μία άλλη λύση είναι να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί σαν εργάτες. Μεγαλύτερη παραγωγικότητα/ανταγωνιστικότητα θα μας βοηθήσει να ικανοποιούμε τις καταναλωτικές μας συνήθειες χωρίς καμία άλλη δραστική αλλαγή. Πιστεύω αυτό μπορεί να γίνει σε μερικούς τομείς τις οικονομίας με ψηλό ανθρώπινο κεφάλαιο (πανεπιστημιακή εκπαίδευση, ιατρικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, υψηλού επιπέδου τουριστικές υπηρεσίες (πχ για συνέδρια)) αλλά αυτό θα πάρει χρόνο. Το πρόβλημα όμως είναι άμεσο και δε νομίζω ότι η πιθανή αύξηση του ΑΕΠ με 1-2 τοις εκατό τα επόμενα χρόνια να λύσει το πρόβλημα.

Ποια λύση απομένει; Η περισσότερο άμεση και εφαρμόσιμη λύση είναι κατά τη γνώμη μου η μείωση της κυβερνητικής κατανάλωσης. Μειώνοντας το δημοσιονομικό έλλειμμα από 5.5% σε επίπεδα κάτω από 3% θα βοηθήσει άμεσα στην επανάκτηση τις δικής μας ισορροπίας στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών και θα μειώσει τους κινδύνους που έχουν αρχίσει να εντοπίζονται από τους ξένους οίκους αξιολόγησης. Ένα άμεσο μέτρο θα ήταν η παγοποίηση (μηδέν ΑΤΑ, μηδέν προσαυξήσεις, μηδέν αυξήσεις) όλων των μισθών στο δημόσιο για 1-2 χρόνια. Η απόφαση είναι δύσκολη και από πολιτικής απόψεως και από άποψης δικαιοσύνης δεδομένης της φοροδιαφυγής και της πληρωμής κοινωνικών βοηθημάτων σε άτομα που δεν τα χρειάζονται ή δεν έπρεπε να τα δικαιούνται (που συνδέεται με τη φοροδιαφυγή). Αλλά δεδομένης της ανάγκης για άμεση λύση αυτή η πολιτική μου φαντάζει ως η μόνη άμεσα εφαρμόσιμη. Και είναι ευκολότερη από το να αναγκαστεί η κυβέρνηση να μειώσει τους μισθούς 10% σε 3 χρόνια διότι δε θα μπορεί να δανειστεί στις διεθνείς αγορές.

Μαζί με την παγοποίηση των δημόσιων μισθών (που θα περιλαμβάνει και τους ημικρατικούς οργανισμούς) η κυβέρνηση πρέπει να δεσμευθεί να μελετήσει το φορολογικό σύστημα και τη φοροδιαφυγή, το σύστημα κοινωνικών παροχών (πως ορίζεται ένας δικαιούχος) και κοινωνικών ασφαλίσεων, και τους πιθανούς μελλοντικούς τομείς ανάπτυξης της οικονομίας.    

 Ο Αλέξανδρος Μιχαηλίδης είναι καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

https://sites.google.com/site/alexmichaelidesucy/

Categories → Οικονομία

7 Comments
  1. avatar
    Στέλιος on January 19, 2011 - (permalink)

    Εξαιρετικές διαπιστώσεις, πλην όμως παραπέμπουν σε πρόχειρες λύσεις που διατηρούν το επικίνδυνο στάτους κουό για κρατικές συντάξεις, στο δημόσιο και ημιδημόσιο τομέα. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος σήμερα και αυτό επισημαίνουν και οι ξένοι οίκοι.

    • avatar
      Anonymous on January 19, 2011 - (permalink)

      Ναι, αλλά να μην συνδέουμε τη φοροδιαφυγή με την παροχή κοινωνικών βοηθημάτων. Πρώτα η πάταξη της φοροδιαφυγής και μετά αν υπάρχει ανάγκη να δούμε τα βοθήματα.

  2. avatar
    Anonymous on January 19, 2011 - (permalink)

    Και μια ανάλυση…

  3. avatar
    Costas Aloutos on January 19, 2011 - (permalink)

    κ. Μιχαηλιδη, θέλουμε και άλλα άθρα σαν και αυτό.

  4. avatar
    pavlos on January 19, 2011 - (permalink)

    Δεν μιλάς καθόλου γιά κρατικές συντάξεις ,εφάπαξ,εισφορά δημοσίων υπαλλήλων στο ταμείο κοινωνικών ασφαλίσεων,διπλές, τριπλές συντάξεις πού πέρνουν ορισμένοι πρίγκιπες και πριγκίπισσες του δημοσίου.
    Δεν μιλάς γιά την εφαρπαγή απο την ¨”Κυπριακή Δημοκρατίᨔ των 7,2 δις ευρώ του ταμείου κοινονικών ασφαλίσεων για να πληρώνει όλα αυτά.
    Και για ποιά 1-2 χρόνια μιλάς για κατάργηση τών αυξήσεων.Δεν σωζούμαστε κύριε.Φαίνεται δεν συνειδητοποιείς το μέγεθος του προβλήματος.
    Στον ιδιωτικόν τομέα Κε για να επιβιώσουμε δεν ξέρουμε τι θα πεί αύξηση,σαβατοκυρίακο,γιορτές,διακοπές και δεν αρρωστούμε ποτέ.
    Δέν περίμενα όμως τίποτα περισσότερο απο σας να γράψετε γιατί και εσείς δημόσιος υπάλληλος είστε!

  5. avatar
    Πόλυς Ηλιοφώτου on January 19, 2011 - (permalink)

    Επιτέλους! Κι ένα άρθρο καθαρά οικονομικού χαρακτήρα, που ο αναγνώστης ευχαριστιέται να διαβάζει. Ευχαριστούμε.

    Συμπληρωματικά, θα ήθελα ν αναφερθώ σε δύο σημεία.

    Πρώτο, σχετικά με το έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις τελευταίες, φθινοπωρινές προβλέψεις της, αναφέρει ότι ” η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας συνοδεύτηκε από σημαντική μείωση του ελλείμματος στο λογαριασμό τρεχουσών συναλλαγών, κατά περίπου 11½ ποσοστιαίες μονάδες (π.μ.) του ΑΕΠ μεταξύ του 2008 και του 2010. Αυτή η βελτίωση έλαβε χώρα παρά την παράλληλη επιδείνωση της δημοσιονομικής θέσης κατά 6¾ π.μ. του ΑΕΠ. Κατά συνέπεια, αυτή η βελτίωση υποδηλώνει βελτίωση των αποταμιεύσεων του ιδιωτικού τομέα κατά 18¼ π.μ….Οι σημαντικές αποταμιεύσεις του ιδιωτικού τομέα αντανακλώνται στη χαμηλή ιδιωτική κατανάλωση και στη συρρίκνωση των ιδιωτικών επενδύσεων και κατά συνέπεια, σε χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.
    Πάρα ταύτα, ένα έλλειμμα του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών της τάξης του 6% του ΑΕΠ (σσ η εκτίμηση για το 2010) είναι σχετικά ψηλό και πιθανό να περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Οι υψηλές δαπάνες του δημόσιου τομέα χρειάζονται να χρηματοδοτηθούν είτε μέσω ξένου δανεισμού είτε μέσω αυξημένων εσωτερικών αποταμιεύσεων. Κατά συνέπεια, η διόρθωση του ελλείμματος θα απαιτούσε είτε υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης του δανεισμού, είτε υψηλότερες αποταμιεύσεις από τον ιδιωτικό τομέα. Το δεύτερο θα υποδήλωνε χαμηλότερη ανάπτυξη λόγω ‘παραγκωνισμού’ (crowding-out) της ιδιωτικής κατανάλωση και των ιδιωτικών επενδύσεων….”

    Δεύτερο, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ο καθοριστικός ρόλος της δημοσιονομικής πολιτικής, πέραν του ρόλου της ως μέσο εξάσκησης μιας πολιτικής διακυβέρνησης, ως μέσο επικοινωνίας με τις αγορές. Στην παρούσα δε χρονική περίοδο, με τη νευρικότητα που επικρατεί, ειδικά όσον αφορά χώρες της ευρωπαϊκής γεωγραφικής περιφέρειας, ο ρόλος αυτός κατέχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα κατά περίσταση και κατά βούληση μέτρα μπορεί να μειώνουν το έλλειμμα… Αλλά το διορθώνουν επιδερμικά, χωρίς να διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα της διόρθωσης… Αντίθετα, η υιοθέτηση ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ μέτρων για δημοσιονομική εξυγίανση θα συντελούσε στη διαχρονική διόρθωση του δημοσιονομικού ελλείμματος (κι αυτό ακριβός είναι που επισημαίνουν οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης στις εκθέσεις τους). Πέραν αυτού, η υιοθέτηση ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΩΝ μέτρων θα έστελλε ένα πολύ ηχηρό μήνυμα στις αγορές. Θα έστελλε το μήνυμα ότι η Κύπρος αντιλαμβάνεται με σοβαρότητα το ρόλο της ως περιφερειακό χρηματοοικονομικό κέντρο και κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να διαφυλάξει υπεύθυνα την μεσοπρόθεσμη και μακροχρόνια φερεγγυότητά της. Αυτό αναμένουν να ακούσουν οι αγορές. Και μαζί τους όσοι αγωνιούν και νοιάζονται για την κυπριακή οικονομία και τις προοπτικές της.

    Φιλικά

  6. avatar
    alp on January 20, 2011 - (permalink)

    Ενδιαφέρουσα ανάλυση και εισηγήσεις. Σημειώνω όμως ότι η πραγματική εικόνα της Ελλάδας είναι πολύ διαφορετική από αυτή της Κύπρου. Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι στο Δημόσιο. Ο ιδιωτικός τομέας ναι μεν καταναλώνει πολύ αλλά παράλληλα έχει πολύ χαμηλό δανεισμό….Φυσικά το ποσοστό εισοδημάτων του Δημοσίου από τη φορολογία είναι από τα πιο χαμηλά της Ευρώπης…

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS