Skip to content

Ευνοιοκρατικός καπιταλισμός

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on April 22nd, 2014 - 14 Comments
avatar

Ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός (crony capitalism) είναι το οικονομικό σύστημα που στηρίζεται στην παραχώρηση εύνοιας από την πολιτική και τεχνοκρατική ελίτ σε οικονομικούς δρώντες.

Ο όρος έχει σχεδόν ταυτιστεί με τη χρηματοοικονομική κρίση που ξέσπασε προς το τέλος της δεκαετίας του 1990 στην Νοτιανατολική Ασία.  Η κρίση άλλαξε τις βασικές αντιλήψεις που υπήρχαν για το «οικονομικό θαύμα» χωρών όπως η Νότια Κορέα, φέρνοντας στην επιφάνεια τις ιδιαίτερες στενές σχέσεις μεταξύ επιχειρηματιών, τεχνοκρατών και πολιτικών.

Η κρίση ανέτρεψε τα επιχειρήματα περί αυτόνομης και άμεμπτης τεχνοκρατίας, που οδηγούσε την Νοτιανατολική Ασία σε ραγδαία οικονομική ανάπτυξη και ευημερία.  Ανέδειξε τη διαφθορά και τις άγνωστες ροές πολιτικού χρήματος που επέτρεψαν σε όσους ήταν κοντά στην εξουσία να πλουτίσουν γρήγορα και σε βάρος των πολλών.

Με την εύνοια που λάμβαναν οι διάφοροι οικονομικοί δρώντες «επετύγχαναν» αποδόσεις πολύ υψηλότερες από αυτές που θα είχαν εάν οι συντελεστές παραγωγής αποτιμούνταν σε τιμές αγοράς.

Ένας τέτοιος συντελεστής είναι το κεφάλαιο.  Με την παραχώρηση δανείων με ευνοϊκότερους όρους από αυτούς που υπό άλλες περιστάσεις θα λάμβαναν, οι οικονομικοί δρώντες «καταφέρνουν» να έχουν σημαντικά κέρδη.

Η εύκολη και φθηνή πρόσβαση σε πιστώσεις δεν είναι όμως η μόνη μορφή εύνοιας που διοχετεύει σε οικονομικούς δρώντες ένα τέτοιο σύστημα.  Η παραχώρηση συντελεστών δόμησης, ειδικών αδειών λειτουργίας, φορολογικών επιδοτήσεων ή, γενικότερα, η παρεμπόδιση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς και η δημιουργία ολιγοπωλίων είναι οι διάφορες μορφές εύνοιας που μπορεί να παραχωρεί το σύστημα σε ευνοούμενους οικονομικούς δρώντες.

Οικονομικοί δρώντες με πολιτικές διασυνδέσεις υπάρχουν παντού και ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός δεν είναι μόνο φαινόμενο της Νοτιανατολικής Ασίας.  Στις ΗΠΑ, η έννοια ταυτίστηκε με το σκάνδαλο της ενεργειακής εταιρείας Enron.

Η εύνοια οικονομικών δρώντων προκύπτει κυρίως σε τομείς στους οποίους το κράτος έχει σημαντικό ρόλο, είτε με αδειοδοτήσεις ή με άλλο τρόπο.  Μια πρόσφατη ανάλυση του Economist περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τομείς όπως τα καζίνο, η ενέργεια, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, τα ακίνητα, οι κατασκευές και οι υποδομές.

Η παραχώρηση εύνοιας δεν γίνεται βέβαια με το αζημίωτο.  Ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός χαρακτηρίζεται από φαινόμενα ανταλλαγής μεταξύ πολιτικών, τεχνοκρατικών και οικονομικών δρώντων.  Γι’ αυτό και το σύστημα αυτό συνδέεται με τη διαφθορά.

Ευδοκιμεί, βέβαια, σε πολιτείες που δεν υπάρχει ανεπτυγμένο κράτος δικαίου.  Σε αυτά τα συστήματα δεν τηρούνται επαρκώς τα συμβόλαια και η αλλαγή κυβέρνησης μπορεί να ανατρέψει την πολιτική σε τομείς όπως τους πιο πάνω.  Σε τέτοια πολιτικο-οικονομικά περιβάλλοντα, οι κεφαλαιακές επενδύσεις χρειάζονται άλλου είδους διασφαλίσεις από αυτές που σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, παρέχει ο νόμος.  Η ασάφεια στους νόμους ή οι τακτικές αλλαγές τους δημιουργούν αβεβαιότητα στους οικονομικούς δρώντες, που χρειάζονται κάποιου είδους «πολιτική ασφάλιση» των επενδύσεων τους.  Αυτό ακριβώς επιτυγχάνει η προνομιακή μεταχείριση οικονομικών δρώντων.

Απαραίτητο συστατικό του ευνοιοκρατικού καπιταλισμού είναι επίσης η αδιαφάνεια στη λήψη αποφάσεων και, κυρίως, στις ροές πολιτικού χρήματος.  Η αδιαφάνεια επιτρέπει στους πολιτικούς, τεχνοκρατικούς και οικονομικούς δρώντες να προβαίνουν σε συναλλαγές μεταξύ τους χωρίς να κινδυνεύουν να εκτεθούν ή να τιμωρηθούν για τις πράξεις τους ή για τις στρεβλώσεις που δημιουργούν στην αγορά.  Η απουσία ρύθμισης του πολιτικού χρήματος και η έλλειψη διαφάνειας για τα οικονομικά των διαφόρων δρώντων, επιτρέπει ποικιλόμορφες και αδρές αμοιβές σε αυτούς για την εύνοια που παραχώρησαν.

Από πλευράς οικονομικής ανάπτυξης, ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός οδηγεί σε στρεβλή κατανομή οικονομικών πόρων.  Αν για παράδειγμα οι πιστώσεις σε μια οικονομία καθορίζονται με πολιτικές διασυνδέσεις αντί με την ωφελιμότητα των επενδύσεων και την επιχειρηματική επάρκεια των επενδυτών, θα διοχετευτούν πόροι σε τομείς που τελικώς δεν θα έχουν τις αναμενόμενες αποδόσεις.  Με αυτό τον τρόπο τιμωρούνται οικονομικοί δρώντες και τομείς που έχουν προοπτικές ανάπτυξης και επιχειρηματική οξυδέρκεια, αλλά όχι διασυνδέσεις.  Επιπλέον, με τον ευνοιοκρατικό καπιταλισμό κερδίζουν οι πολιτικά διασυνδεδεμένοι cronies σε βάρος όσων αγοράζουν υπηρεσίες ή αγαθά που διατίθενται με ολιγοπωλιακούς όρους.

Επίσης, λόγω της αβεβαιότητας που δημιουργεί η ασάφεια και ευκαμψία των νόμων, ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός αποθαρρύνει μακροχρόνιες επενδύσεις ή τις επιτρέπει με δυσμενέστερους όρους από αυτούς που θα ίσχυαν αν υπήρχε ένα πιο ανεπτυγμένο κράτος δικαίου.

Από πλευράς πολιτικής ανάπτυξης, ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός είναι ίσως ένα σύστημα συντήρησης των υφιστάμενων οικονομικών και πολιτικών δομών – αυτών που παρέχουν την εύνοια στους cronies του συστήματος.  Σε συστήματα με υψηλά επίπεδα ευνοιοκρατίας (cronyism), οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις αργούν και, αν προκύψουν, γίνονται με πολιτικά ελεγχόμενο τρόπο, που δεν διαταράζει τα δίκτυα μέσω των οποίων διαμοιράζεται η εύνοια και ανταλλάζονται πόροι.  Οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις γίνονται για το θεαθήναι, με νόμους που αφήνουν τόσα κενά όση η εύνοια που οι πολιτικοί δρώντες επιθυμούν να συνεχίσουν να διαμοιράζουν.

Ακόμα και μετά από μεγάλες κρίσεις, η πιο σημαντική αλλαγή σε αυτά τα συστήματα, η ουσιαστική ενίσχυση του κράτους δικαίου, δεν επιτυγχάνεται γιατί απειλεί την ύπαρξή τους.

Οι «μεταρρυθμιστές» του συστήματος είναι πολλές φορές αυτοί που επωφελούνται περισσότερο από τα δίκτυα διαχείρισης και διαμοιρασμού εύνοιας.

Και καταλήγουν να είναι ίσως οι πιο μεγάλοι εχθροί της αλλαγής που επικαλούνται.

Αντώνης Α. Έλληνας, Επικ. Καθ. Πολιτικής Επιστήμης, Παν. Κύπρου

Categories → Οικονομία

14 Comments
  1. avatar
    Alexandros on April 22, 2014 - (permalink)

    Excellent article. What you have not said explicitly is the extent to which crony capitalism applies to Cyprus today and whether it is a phenomenon that is intensifying or subsiding. In the case of the Asian crisis, because cronyism and corruption were seen as the causes of the crisis, steps were taken to address them. In Cyprus, other than the improvements in corporate governance in the banks, which stipulate much stricter lending to bank directors, there is little else. If anything, the current administration is increasing its grip over the rule of law and other independent institutions like the central bank. The recent resignation of Mr Arnaoutis is a case in point, although it seems to have gone unnoticed.

  2. avatar
    αθηνα on April 22, 2014 - (permalink)

    Κύριε καθηγητά,πολύ σωστά αυτά που λέτε περι ευνοιοκρατικού καπιταλισμού.Αλλά δεν χρειαζόταν να μας πάτε στη μακρινή Κορέα,όταν τα έχουμε νοιώσει στο πετσί μας εδώ στη Κύπρο.Ομως, απο νεκροψίες έχουμε κορεστεί.Εκείνο που δέν είδαμε απο εσάς τους επα’ί’οντες,ήταν η έγκαιρη πρόβλεψη και προειδοποίηση για το κακό που ερχόταν.Ακόμα και τώρα,αναλίσκεστε σε αυτονόητα πράγματα,ή ασχολείστε με έννοιες που μπορεί κάποιος να τις διαβάσει,ακόμα και απο τη Wikipedia.Λύσεις δεν βλέπουμε.

  3. avatar
    Marios Clerides on April 22, 2014 - (permalink)

    Τι πολιτειακές αλλαγές πρέπει να κάνουμε για να σωθούμε; Ποιο μεγάλες εκλογικές περιφέρειες, οριζόντια ψηφοφορία, αλλαγές στο δικαστικό σύστημα, διαφάνεια στην χρηματοδότηση των κομμάτων; Πάμε σιγά σιγά προς την Ελλαδική πολιτεία.

    • avatar
      Savvakis Savvides on April 23, 2014 - (permalink)

      Dear Marios,

      I think you are looking for solutions at the wrong places. All we have to do if we REALLY wanted to change for the better is:

      1. Since Govt. borrowing is indirect taxation that is passed on to future generations, we should be the first country to legislate so that is unconstitutional for Governments to borrow (unless it is to finance projects – which really will be on merit) or in the case of national security.

      2. Be one of the first countries in the World to legislate so that it is illegal for banks to be involved in anything other than savings and loans (as it should be in all the world really-this is how capitalism was turned into crapitalism). No bank should be involved in market operations, equity trading, insurance or what is termed as investment banking which to me is a contradiction in terms.

      3. The World should also regulate hedge funds and investment banks and make credit default swaps and other derivatives illegal, but I think we can leave this to some other country to do (as this is not a big problem in Cyprus at present).

      Easier said than done however. The vested interests will never allow these much needed reforms to happen.

      • avatar
        ... on April 23, 2014 - (permalink)

        Καλές οι εισηγήσεις κ. Σαββίδη αλλά δέστε, για παράδειγμα, πόσο η 1. απέχει από την πραγματικότητα.

        Το κράτος ανακοίνωσε ότι θα δανειστεί με επιτόκιο 4% χωρίς να χρειαστεί καν να πει γιατί το κάνει ή τι θα κάνει τα επιπλέον χρήματα. Μέχρι τώρα έλεγε ότι έχει αρκετά χρήματα από το πρόγραμμα, ξαφνικά λέει το αντίθετο, και όχι μόνο δεν απαγορεύεται να το κάνει (όπως εισηγήστε να ισχύει) αλλά δεν υπάρχει καν ένας δημοσιογράφος να ρωτήσει τον υπουργό τι θα κάνει τα χρήματα.

        Μήπως για να χρηματοδοτήσει κάποιους είδους επιδοτήσεις για πρώτη κατοικία και να στηρίξει, έμμεσα, τους developers?

        • avatar
          Savvakis Savvides on April 23, 2014 - (permalink)

          Πολύ εύστοχες οι παρατηρήσεις σας. Πόσοι όμως πραγματικά σκέφτονται έτσι (συμπεριλαμβανομένων και πολλών οικονομολόγων gurus). Όσον για τους δημοσιογράφους μας, αν τους ενδιέφερε η αλήθεια και η ουσία δεν θα μας έφερναν καθημερινά στην τηλεόραση τους ίδιους πολιτικούς (και άλλους του κατεστημένου) για να μας παπαγαλίζουν τα ίδια και τα ίδια.

        • avatar
          Athina Xenophontos on April 24, 2014 - (permalink)

          Ρωτήσαμε σε άρθρο μας τον υπουργό γιατί δεν ανακοίνωσε το ποσό που χρειάζεται και τι θα κάνει αυτά τα χρήματα αλλά αν πήρες εσύ απάντηση πήραμε και εμεις.

  4. avatar
    IoannisTakis on April 22, 2014 - (permalink)

    Αγαπητέ Αντώνη,

    Όπως πάντα με το άρθρο σου στόχευσες στο κέντρο του προβλήματος και στις παρενέργειες που αυτό έχει στην Κυπριακή πολιτεία την οποία φωτογραφίζεις. Το θέμα είναι πως διορθώνεται αυτή η σαθρή κατάσταση και πως παραμερίζεται το σάπιο κατεστημένο των πολιτικών, των οικονομικών παραγόντων, των μεγάλων λογιστικών και δικηγορικών γραφείων που ελέγχουν το σύστημα εδώ και δεκαετίες.

    Η λύση βρίσκεται στα χέρια του απλού και έντιμου πολίτη που θα πρέπει να απαιτήσει την απαλλαγή από όσους εκμεταλλεύονται προς όφελος τους τον ούτω καλούμενο «ευνοιοκρατικό καπιταλισμό». Είναι ουτοπία να περιμένει κάποιος ότι αυτοί που συνετέλεσαν διαχρονικά κατά συρροήν και κατ’εξακολούθηση στην διάπραξη ενός εγκλήματος, θα μετανοήσουν ως εκ θαύματος και θα ξεκινήσουν να συμβάλλουν έστω και στο ελάχιστο στην διόρθωση των αιτιών που προκάλεσαν και συνεχίζουν να προκαλούν την δημιουργία παρόμοιων εγκλημάτων όπως είναι η αφαίμαξη/κλοπή πόρων της πατρίδας, η εμπέδωση της διαπλοκής, της διαφθοράς, μιας αρρωστημένης σχέσης αλληλεξάρτησης και πάρε-δώσε μεταξύ μεγάλης μερίδας ψηφοφόρων και πολιτικών κ.λ.π.

    Για να μπορέσουμε να έχουμε κάποιες ελπίδες χρειαζόμαστε πολιτικούς με νέα -όχι κατ’ανάγκην σε ηλικία και σίγουρα όχι βγαλμένα από κομματικές νεολαίες- φρέσκα, και έντιμα μυαλά και με νοοτροπίες ζωής εμποτισμένες με αρχές που εξέλειπαν από τους σημερινούς πολιτικούς όπως φιλοπατρία, εντιμότητα, δικαιοσύνη, αξιοκρατία, υπευθυνότητα, ευσυνειδησία που να έχουν όρεξη για δουλειά, για παραμερισμό του σημερινού σάπιου κατεστημένου και κυρίως να διαθέτουν όραμα για δημιουργία μιας πατρίδας που θα φέρει ένα καλύτερο αύριο για όλους αλλά προπαντός σε όσους νοιάζονται και εργάζονται για να δημιουργηθεί αυτή η πατρίδα.

  5. avatar
    Alkis Irakleous on April 23, 2014 - (permalink)

    Ένα πρώτο βήμα για βελτίωση θα ήταν η ακραία διαφάνεια, ανάλογη με την ακραία διαφθορά που επικρατεί. Ίσως μια συνταγματική ρύθμιση που να προνοεί ότι όλες οι πληρωμές και οι αποφάσεις πέραν του μεσαίου διοικητικού επιπέδου στο κράτος ή σε οργανισμούς που λαμβάνουν λεφτά από το κράτος δημοσιοποιούνται, εκτός αν συντρέχουν λόγοι ασφάλειας, εμπορικού απορρήτου ή αν βλάπτεται το δημόσιο συμφέρον με τη δημοσιοποίηση τους.

  6. avatar
    Επιλήσμων on April 23, 2014 - (permalink)

    Εάν, ως δια μαγείας, καταργηθεί ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός στην Κύπρο (που ομολογουμένως είναι και η γάγγραινα της οικονομίας μας), τότε θα αναζητούμε πολιτικούς με τον φανό.

  7. avatar
    CP on April 24, 2014 - (permalink)

    Clueless and Shameless
    Η σήψη συνήθως φέρνει και την πτώση ενός διεφθαρμένου συστήματος. Εδώ το σύστημα ακόμα καλά κρατεί έστω και αν είναι από οικονομικής άποψης πτωχευμένο. Ένα αρρωστημένο σύστημα που τις τελευταίες δεκαετίες (με παντιέρα το «οικονομικό θαύμα») θρεφόταν από τις σάρκες του, στηριζόμενο σε «μελλοντική ζήτηση» (pulling forward demand) με υπερδανεισμό, με τα προσωπικά συμφέροντα (vested interests) των λίγων ευνοούμενων να υπερέχουν της κοινωνικής ευημερίας (όχι εφήμερης) και επιβίωσης της χώρας.
    Η ακόρεστη δίψα για προσωπική ανάδειξη μέσω οικονομικού και πολιτικού κέρδους οδήγησε στη διατήρηση αποτυχημένων «επενδύσεων» (sunk costs), τα οποία κρατούνταν στη ζωή από ένα ομοίως αρρωστημένο τραπεζικό σύστημα. Σύστημα (στη γενική σημασία του) που επιβράβευε (και ακόμα το κάνουν) τη συγκάλυψη (con-artistry), τυφλή υπακοή και εξυπηρέτηση προσωπικών συμφερόντων και τιμωρούσε (και συνεχίζουν ακόμα) τη σωστή/χρηστή διαχείριση, καινοτομία και μετριοπάθεια. Ακόμα και τώρα, μετά το μεγάλο οικονομικό και πολιτικό φιάσκο, γίνεται προσπάθεια επικράτησης του με κάθε μέσο (πολιτικά και επιχειρηματικά παιχνίδια).
    Τα επικοινωνιακά παιχνίδια συνεχίζουν να μας παιδεύουν και σήμερα (χαμένοι στη σημασιολογία) π.χ. «Τράπεζα Αναπτύξεως» όπου θα μεταφερθούν τα μεγάλα (projects) μη εξυπηρετούμενα δάνεια της Τ.Κ. Συγγνώμη αλλά «Ανάπτυξη» με ποιού/ποιών τα λεφτά και για ποιά έργα; Τα περισσότερα (IMHO) βρίσκονται στην κατηγορία «μη βιώσιμα» (sunk costs). Ας τα μπαλώσουμε (restructure/ reorganize) πρώτα (αν μπορούμε) και μετά βλέπουμε και για την ανάπτυξή τους (βιώσιμη). Οι άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενοι μπορεί να διαφωνούν (πως θα μπορούσαν διαφορετικά)! Ελπίζω μόνο να μην φορτωθούν το λογαριασμό και πάλι οι ιθαγενείς! Ή αλήθεια αυτή τη φορά (παραδόξως) θα λάμψει ( τουλάχιστο για αυτό το θέμα, αφού άλλα λεφτά για πέταμα δεν υπάρχουν).
    Υ.Γ. Η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επήλθε από τη φθορά και διαφθορά των διοικούντων και όχι μόνο. Τα σύνορα αφήνονταν αφρούρητα αφού οι διοικούντες (έπαρχοι, επίτροποι, στρατηγοί) τις περισσότερες φορές δήλωναν ανύπαρκτους στρατιώτες (ακόμα και λεγεώνες) για να επωφελούνται οι ίδιοι τα επιπρόσθετα τάλαντα που έστελλε ο αυτοκράτορας (αυτό μου θυμίζει κάτι ανύπαρκτα έξοδα που δήλωναν κάποιοι σε Ελλάδα και Κύπρο).

  8. avatar
    R on April 24, 2014 - (permalink)

    Εξαιρετικό άρθρο. Συγχαρητήρια.

    Πλησιάζει το πρόβλημα από την σωστή του πλευρά.

    Τώρα πως θα λύσουμε το πρόβλημα κανείς δεν ξέρει.

    Το ’74 το πρόβλημα του εμφύλιου λύθηκε (?!) με την πώληση της μισής Κύπρου στους Τούρκους. Σήμερα πως;

  9. avatar
    R on April 24, 2014 - (permalink)

    Διότι και αυτό που ζούμε –δηλαδή ο ευνοιοκρατικός καπιταλισμός- είναι εμφύλιος πόλεμος.

    Έχει χωρίσει τους πολίτες σε 2 παρατάξεις:

    - τους ευνοούμενους που απολαμβάνουν παχουλά μηνιαία εισοδήματα και με πολλά περιουσιακά στοιχεία και

    - τους μη ευνοούμενους με μηνιαίους μισθούς 700 ευρώ, 500 ευρώ αλλά και μηδενικά εισοδήματα/περιουσιακά στοιχεία που επιβιώνουν χάρη στα κοινωνικά παντοπωλεία. Η κατηγορία αυτή έχει δημιουργηθεί συνειδητά από την εκτελεστική, την νομοθετική, την δικαστική αλλά και την δημοσιογραφική εξουσία λόγω πλήρους σύμπλευσης τους και ουσιαστικής αδιαφορίας τους.

  10. avatar
    Panicos P on April 26, 2014 - (permalink)

    Ότι δηλαδή συμβαίνει στην Κύπρο, η μεγάλη εύνοια που έχουν αποκομίσει ορισμένοι σε βάρος των υπολοίπων. Μόνο που οι άλλες χώρες μαθαίνουν από τα λάθη τους και τουλάχιστον ορισμένοι από αυτούς καταλήγουν φυλακή, ενώ στην Κύπρο αυτοί που ευνοήθηκαν και φέρουν εν πολλοίς την ευθύνη που η Κύπρος έχει καταλήξει σε αυτή την τραγική κατάσταση πηγαίνουν με τον πρόεδρο περιοδίες και ταξιδάκια ….

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS