Skip to content

Μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση δημόσιων οργανισμών στην Κύπρο

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on December 31st, 2015 - 7 Comments
avatar

Τον Δεκέμβριο 2010 το πρόγραμμα ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου σε συνεργασία με το Cyprus Association of Directors ετοιμάσαμε μελέτη για τον εκσυγχρονισμό της διοίκησης ημικρατικών οργανισμών.  Βασιστήκαμε στις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ και μελέτες βέλτιστων πρακτικών της Διεθνούς Τράπεζας. Η μελέτη αναθεωρήθηκε τον Ιούνιο 2012 μετά από δημόσια διαβούλευση.

Παραμένει η μελέτη επίκαιρη?

Κατά τη διάρκεια παρουσίασης της μελέτης στο προσωπικό ενός δημόσιου οργανισμού (δεν θυμάμαι αν ήταν στην ΑΤΗΚ ή ΑΗΚ), και στο μέσο έντονων αντιδράσεων για τις προτάσεις, ένας «παλιός συνδικαλιστής» όπως αυτοχαρακτηρίστηκε, ανέβηκε στο βήμα για να πει περίπου το εξής:

«Αντί να φωνάζουμε καλύτερα να υιοθετήσουμε εμείς την πρόταση για να εκσυγχρονίσουμε τον οργανισμό μας. Αλλιώς φοβάμαι ότι θα μας αναγκάσουν να τον πουλήσουμε».

Το αν η πρόταση εξακολουθεί να είναι επίκαιρη ή όχι εξαρτάται πλέον από τους δανειστές μας. Το 2010 όταν ετοιμάσαμε τη μελέτη, η Κύπρος λίγο είχε επηρεαστεί από την κρίση. Το 2012 όταν αναθεωρήσαμε τη μελέτη, η Κύπρος βρισκόταν στα πρόθυρα χρεωκοπίας. Σήμερα που συζητάμε η Κύπρος είναι χρεωκοπημένη υπό την επιτήρηση διεθνών δανειστών.

Ως συνήθως τρέχουμε πίσω από τα γεγονότα.

Ο «παλιός συνδικαλιστής» ήταν, για μένα, μια φρέσκια φωνή. Είχε κατανοήσει αυτό που αποκαλύπτουν μελέτες της Διεθνούς Τράπεζας:

«Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων οργανισμών σε αναπτυσσόμενες χώρες κατά 5%, θα εξοικονομούσε πόρους της τάξης του 1-3% του ΑΕΠ».

Κρίμα που είναι «παλιός» και όχι «ενεργός».

Η πλήρης μελέτη βρίσκεται αναρτημένη εδώ, και παραθέτω περίληψη των εισηγήσεων.

Οι εισηγήσεις μας αναγνωρίζουν αυτό που υποδεικνύουν οι διεθνείς εμπειρίες. Ότι, δηλαδή, διαρθρωτικές αλλαγές που στηρίζονται σε μια ήπια προσαρμογή της υφιστάμενης κατάστασης είναι αναποτελεσματικές. Στην καλύτερη περίπτωση απλά αποτυγχάνουν. Συνήθως χειροτερεύουν την κατάσταση αφού προκαλούν κόπωση από τη δυσκολία των αλλαγών, χωρίς να επιφέρουν ουσιαστικό αποτέλεσμα. Το μεταρρυθμιστικό μέτωπο της ρήξης με τις παθογένειες και τις στρεβλώσεις πρέπει να ανοίξει τολμηρά σε πέντε άξονες που αφορούν την διοίκηση των δημόσιων οργανισμών:

  1. Αποτελεσματικότητα με την αποσαφήνιση στόχων και χάραξη στρατηγικής
  2. Αποδοτικότητα με τη διοχέτευση περιορισμένων διαθέσιμων πόρων σε δραστηριότητες με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο
  3. Σύγχρονη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού
  4. Διασφάλιση της διαφάνειας και καθορισμός μετρήσιμων στόχων
  5. Διασφάλιση αποτελεσματικής διοίκησης μέσω του Συμβουλίου και του ανώτατου εκτελεστικού αξιωματούχου.

Προτείνουμε τις εξής μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση των δημόσιων οργανισμών:

  1. Οι ασκούντες επιχείρηση οργανισμοί δημοσίου δικαίου να υπάγονται στο Ιδιωτικό και όχι στο Δημόσιο Δίκαιο.
  2. Να εξεταστή το ενδεχόμενο σύστασης Ανεξάρτητης Αρχής Διαχείρισης Δημόσιων Οργανισμών στην οποία να μετέχουν τεχνοκράτες και προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους, π.χ., οι γενικοί διευθυντές των υπουργείων οικονομικών, εργασίας, εμπορίου και βιομηχανίας και τρεις προσωπικότητες αποδοχής της Βουλής των Αντιπροσώπων με γνώσεις και εμπειρίες σε θέματα χάραξης στρατηγικής και διοίκησης μεγάλων οργανισμών. Η Ανεξάρτητη Αρχή να υποστηρίζεται από επαγγελματικό οίκο.
  3.  Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και το υπουργικό συμβούλιο θα διορίζει τους συμβούλους των δημόσιων οργανισμών λαμβάνοντας υπόψη κριτήρια ή και εισηγήσεις της Ανεξάρτητης Αρχής.  Τα κριτήρια, μεταξύ άλλων,  μπορεί να είναι οι γνώσεις και εμπειρίες στον συγκεκριμένο τομέα ή και αντικείμενο του κάθε οργανισμού,  τον διαθέσιμο χρόνο των συμβούλων κτλ.  Η διάρκεια της θητείας τους να διασφαλίζει τη συνέχεια και αξιοπιστία του συμβουλίου με σταδιακή αντικατάσταση μελών.  Η πενταετής θητεία με εκ περιτροπής ανανέωση των μελών στα δυόμιση χρόνια, και η υιοθέτηση συστήματος εκπαίδευσης και ενσωμάτωσης των καινούργιων συμβούλων στα καθήκοντα τους συμβάλλει στην ικανότητα του συμβουλίου όπως αντεπεξέρχεται υπεύθυνα στην αποστολή του.
  4. Η Ανεξάρτητη Αρχή θα εισηγείται στο υπουργικό συμβούλιο και στη Βουλή των Αντιπροσώπων τη στρατηγική άσκησης των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων του δημοσίου επί των οργανισμών, περιλαμβανομένου του στρατηγικού σχεδίου με σαφείς και μετρήσιμους στόχους πενταετίας –τόσο κοινωνικούς όσο και οικονομικούς και επιχειρησιακούς — και θα μεριμνά για την εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών του ΟΟΣΑ στην διοίκηση των οργανισμών.
  5. Τα Συμβούλια των οργανισμών να έχουν περιορισμένες εκτελεστικές αρμοδιότητες κατά το πρότυπο των συμβουλίων ιδιωτικών εταιριών και να εστιάζονται στον στρατηγικό σχεδιασμό και άσκηση ελέγχου. Να είναι υπεύθυνα και υπόλογα για τη χάραξη στρατηγικού σχεδίου του οργανισμού τους προς επίτευξη των στόχων της πενταετίας, για την ετοιμασία του προϋπολογισμού, για τον οικονομικό έλεγχο καθώς και τον έλεγχο της υλοποίησης του στρατηγικού σχεδίου, να διορίζουν τον ανώτερο εκτελεστικό αξιωματούχο και τη διευθυντική ομάδα, και να μεριμνούν ώστε ο οργανισμός να έχει διαφανείς και σύγχρονες διαδικασίες επιλογής και διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού καθώς και οικονομικής διαχείρισης, σύμφωνα με τα πρότυπα του ΟΟΣΑ. Η αρμοδιότητα προσλήψεων και προαγωγών επιβάλλεται να φύγει από τα Διοικητικά Συμβούλια, με εξαίρεση ίσως την επιλογή της ανώτατης διεύθυνσης. Τα συμβούλια θα ασκούν έλεγχο και θα προβαίνουν στις απαραίτητες διαπιστωτικές πράξεις ότι ο οργανισμός ακολουθεί με συνέπεια τις διαδικασίες του
  6. Η αυτόματη μονιμότητα εργοδοσίας στους δημόσιους οργανισμούς αντικαθίσταται σταδιακά από ένα σύγχρονο σύστημα επιλογής, επιμόρφωσης και αξιολόγησης του προσωπικού που οδηγεί σε μακροχρόνια συμβόλαια αόριστου χρόνου μετά από σημαντική ευδόκιμη υπηρεσία, συμβατά με αυτά του ιδιωτικού τομέα.
  7. Οι δημόσιοι οργανισμοί ελέγχονται είτε από τον γενικό ελεγκτή της Δημοκρατίας, είτε από ανεξάρτητο ελεγκτικό οίκο που επιλέγει η Ανεξάρτητη Αρχή κατά πρότυπο κώδικα διακυβέρνησης οργανισμού ιδιωτικού δικαίου, που να διασφαλίζει τη διαφάνεια, αντικειμενικότητα αλλά και την ελευθερία δράσης και λήψης αποφάσεων που απαιτούν η  ευελιξία και η ανταγωνιστικότητα .

Η ευελιξία και τα εργαλεία που διαθέτουν σήμερα οι διοικητικοί σύμβουλοι και τα συμβούλια δεν εξυπηρετούν ικανοποιητικά την επίτευξη των στόχων τους.  Τόσο το νομικό πλαίσιο λειτουργίας τους όσο και η υποστηρικτική υποδομή είναι περιορισμένη.  Επιβάλλεται τόσο η μεγαλύτερη ευελιξία στη λήψη αποφάσεων των Διοικητικών Συμβούλιων όσο και η αναθεώρηση της υποστηρικτικής υποδομής και ελευθέριας δράσης, πάντοτε βέβαια μέσα σε πλαίσια ορθής εταιρικής διακυβέρνησης με βάση διεθνείς βέλτιστες πρακτικές.  Μετά από σχεδόν δέκα χρόνια λειτουργίας της χώρας μας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης η μεταρρύθμιση του πλαισίου λειτουργίας δεν είναι μια ενδιαφέρουσα πολυτέλεια. Αποτελεί επιβεβλημένη αναγκαιότητα για να επιτελούν οι δημόσιοι οργανισμοί την κρίσιμη τους αποστολή στο σύγχρονο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

* Καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και Senior Fellow, the Wharton School, University of Pennsylvania, Πρόεδρος των Πρυτάνεων των Πανεπιστημίων των Ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Ο Σταύρος Α. Ζένιος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου στο Norwegian school of Economics, και senior fellow στο Wharton School, University of Pennsylvania. Διετέλεσε πρόεδρος της συνόδου των πρυτάνεων των Πανεπιστημίων των Ευρωπαϊκών πρωτευουσών (2007-2015) και πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου (2002-2010). Έχει δημοσιεύσει πέραν το 150 επιστημονικών άρθρων σε χρηματοοικονομικά και διοικητική επιστήμη. Βιβλία του έχουν μεταφραστεί στα κινέζικα και βραβεύτηκαν από την Αμερικανική Επιστημονική Εταιρεία Επιχειρησιακής Έρευνας. Το 2006 βραβεύθηκε με το Βραβείο Αριστείας της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επιχειρησιακής Έρευνας. Απέκτησε διδακτορικό τίτλο από Princeton University (1986) και διετέλεσε επίκουρος καθηγητής και αναπληρωτής καθηγητής στο University of Pennsylvania.

Categories → Οικονομία

7 Comments
  1. avatar
    MM on December 31, 2015 - (permalink)

    Dear Mr. Zenios,

    The proposed changes do not in my opinion solve the problem. To the contrary they shall make matters worse.

    Although you suggest that CYTA and AHK will be governed by ‘Private law’ principles, the ‘controls’ suggested bring back both companies to the domain of the politicians. In other words, the political parties, and by extension, the government who serve micro-politics of the political parties, will have ultimate control over both companies.

    These suggestions to me, are simply a disguised ‘long-distance’ control by politicians over these 2 companies. Frankly, the system as it is today is simpler to manage that what is suggested as a solution.

    The only solution for these 2 entities to survive, are to be privatized, and for the state to keep 1 ‘golden share’ to be used only to protect the consumer/taxpayer whenever in need.

    Thank God we have Troika to knock some sense to this country.

    Thank you.

  2. avatar
    CC on December 31, 2015 - (permalink)

    Αγαπητέ κ. Ζένιο,

    Η συγκεμένη μελέτη κατά την άποψή μου δε μπορεί να αποφέρει κανένα αποτέλεσμα σε σχέση με τη διαχείριση των δημόσιων οργανισμών. Τόσο η ΑΤΗΚ όσο και η ΑΗΚ όπως και οι υπόλοιποι δημόσιοι οργανισμοί είναι Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, δηλαδή υπηρεσίες του Κράτους με την ευρύτερη έννοια του όρου και δε μπορούν να λειτουργούν με βάση το ιδιωτικό δίκαιο. Εάν θα πρέπει να λειτουργήσουν με βάση το ιδιωτικό δίκαιο θα πρέπει να μετοχοποιηθούν και να καταστούν ημικρατικοί οργανισμοί (ημικρατικός οργανισμός είναι αυτός που το Κράτος κατέχει τουλάχιστον το 51% των μετοχών και το υπόλοιπο ανήκει σε ιδιώτες). Τέτοια περίπτωση ήταν οι Κυπριακές Αερογραμμές οι οποίες έχουν πτωχεύσει. Επίσης με βάση το ιδιωτικό δίκαιο λειτουργούσαν οι τράπεζες και έχουν καταστρέψει ολόκληρη την οικονομία της Κύπρου. Και στις 2 περιπτώσεις ο έλεγχος γινόταν από ιδιώτες ελεγκτές και όχι από την Ελεγκτική Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

    Με όσα έχουμε πάθει μέχρι σήμερα κατά την άποψή μου δεν είναι μελέτες οικονομικού και διοικητικού περιεχομένου που χρειαζόμαστε αλλά μελέτες από κοινωνιολόγους οι οποίοι θα αναλύσουν τη γενικότερη συμπεριφορά μας απέναντη στην πατρίδα μας. Γιατί έχει διαφανεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι εμείς οι έλληνες είμαστε καταξιωμένοι και ίσως οι καλύτεροι στον κόσμο ως ΑΤΟΜΑ, ως ΠΟΛΙΤΕΣ είμαστε οι χειρότεροι που υστερούμε σ’ αυτό από κάθε άλλο πολιτισμένο λαό.

    Ευχαριστώ πολύ.

  3. avatar
    Foukaris on January 1, 2016 - (permalink)

    Συμφωνώ με τον ΜΜ. Τες ίδιες σκέψεις έκανα όταν το διάβαζα. Να μήν τα επαναλάβω.

    Αριθμοί – ΑΗΚ Χρέος 800 εκ. (Σύμφωνα με Αβέρωφ (αν ξέρει τί λέει)
    ………….-.ΑΤΗΚ Χρεός περίπου 120 εκ.
    ………….- CYTAVISION

    • avatar
      Foukaris on January 1, 2016 - (permalink)

      CYTAVISION; 25 εκ. ζημιές κάθε χρόνο

      CYTA Μερίδιο αγορας από 100% έπεσε στο 60%

      Μισή ντουζίνα συντεχνίες ο κάθε οργανισμός.
      Με μαθηματική ακρίβια ακολουθούν τες ΚΑ σε μερικά χρόνια
      Αν δεν βρεθεί ιδιώτης ΤΩΡΑ σε μερικά χρόνια θα μας μείνουν οι στύλλοι αδρανείς και θα παρακαλούμε ιδιώτες να έλθουν να μας τους ενεργοποιήσουν.
      Πρωσοπικά δεν θα επένδυα τα λεφτά ούτε στον ένα ούτε στον άλλο.

  4. avatar
    Επιλήσμων on January 4, 2016 - (permalink)

    Αγαπητέ κ. Ζένιο,

    Ο “παλιός” συνδικαλιστής στον οποίο αναφέρεστε και γιά τον οποίο λυπάστε που δεν είναι πλέον “ενεργός”, πολύ φοβάμαι ότι ο λόγος που εξέφρασε με παρρησία τις απόψεις του, ήταν ακριβώς το γεγονός ότι ήταν “παλιός” και όχι “ενεργός”.
    Οι περισσότεροι υψηλόβαθμοι συνδικαλιστές/Προέδροι Συντεχνιών που εγώ έχω υπ’ όψιν μου, ουδόλως διαφέρουν από τους πολιτικούς μας. Όλοι παίζουν το ίδιο παιγνίδι, Power Games (και ότι αυτό ήθελε αποκομίσει).

    YΓ Το ίδιο ισχύει και γιά τα περισσότερα ΔΣ αυτών των Οργανισμών (παλαιά και νέα).

    Επομένως, ΑΛΛΑΓΗ χρειάζεται, αλλά ποιός θα την κάνει? Η Τρόικα φεύγει σε λίγες μέρες. Εξ’ άλλου ακούω ότι δεν χρειαζόμαστε τα 400 εκ. τους. Έχουμε ξαναγίνει νεόπλουτοι. Το μόνο μας πρόβλημα τώρα είναι εάν θα ανοίγουμε τα μπακκάλικα τις Κυριακές.

    ΥΓ2 Νομίζω η απόφαση του συναδέλφου σας καθηγητή κ. Αλέξανδρου Μιχαηλίδη να εγκαταλείψη την Κύπρο γιά την Αγγλία, όπως εξ’ άλλου και ο ίδιος δήλωσε τους λόγους, ήταν από πολλές απόψεις, σοφή.

  5. avatar
    Erol Riza on January 5, 2016 - (permalink)

    Dear Stavros,
    I think you are making a noteworthy attempt to justify how State owned entities (SOE) can be governed after the failure to reform these SOEs through their own volition or through privatisation as per the MOU. As the TROIKA will depart, and ahead of elections, it is highly unlikely we shall see the much needed reform and hence your article is quite relevant.

    While I m not ideologically against the existence of SOEs I think the experience has shown that they have not been efficient to provide the taxpayer with value for money, their accountability has been very poor and transparency has a lot to be desired.

    I would encourage you, and your readers, to read the updated OECD Guidelines for Corporate Governance of SOEs and if these can be adequately introduced and implemented in Cyprus we need not seek to reinvent the wheel. Good corporate governance is based on meritocracy among other things and if Cyprus can be a success story like Singapore we need to have good corporate governance which has the root of most problems in SOEs. Appointment by political affiliation has not produced the goods and services Cypriots, as European citizens, deserve.

  6. avatar
    Παναγιώτης Σαββίδης on January 5, 2016 - (permalink)

    Δεν είναι πανάκεια το ιδιωτικό δίκαιο. Μπορεί και το δημόσιο δίκαιο να αλλάξει για να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις μια ελεύθερης οικονομίας με όσο το δυνατό πιο αποτελεσματικό ανταγωνισμό μεταξύ των εμπλεκομένων.

    Όλοι οι δημόσιοι οργανισμοί ήδη ελέγχονται με λογιστικά πρότυπα ιδιωτικού δικαίου. Οι ετήσιες εκθέσεις της ΑΤΗΚ και ΑΗΚ και η πληροφορία που υπάρχει μέσα σε αυτές, δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από οποιαδήποτε εταιρεία σε διεθνές επίπεδο. Ένα από τα προβλήματα στην Κύπρο είναι ότι κάποιους από τους ρόλους του ΔΣ, τους αναλαμβάνει η Βουλή με την έγκριση των προϋπολογισμών. Αν δεν υπήρχε αυτό, ο κάθε δημόσιος οργανισμός στην Κύπρο δεν θα διέφερε πολύ από μια εταιρεία εισηγμένη σε οποιοδήποτε Χρηματιστήριο ειδικά όταν εφαρμόζει τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ στην διοίκηση των οργανισμών, οι οποίες ισχύουν και για τον ιδιωτικό τομέα. Είναι πολύ δύσκολο στην Ευρώπη σε εταιρεία ιδιωτικού δικαίου ή/και εισηγμένη σε χρηματιστήριο, να γίνει μια ανάθεση χωρίς ανοικτό διαγωνισμό.

    Μου κάνει εντύπωση το πόσο αφελής κάποιος μπορεί να είναι να μην έχει διαγνώσει ότι το πρόβλημα είναι τα κόμματα στην Κύπρο και να προτείνει Ανεξάρτητη Αρχή Διαχείρισης Δημοσίων Οργανισμών από τεχνοκράτες που διορίζονται από την Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίες, το πιο κατεξοχήν κομματικό όργανο στην Κύπρο, και να διορίζει και η Βουλή των κομμάτων, τρεις προσωπικότητες.

    Ελπίζω να μην θεωρείται τους γενικούς διευθυντές υπουργείων στην Κύπρο τεχνοκράτες. Δεν είναι. Έχουν τα προσόντα που τους έδωσαν την θέση του ΓΔ. Δεν έχουν τις εμπειρίες, τις γνώσεις, την αντίληψη, τις αξίες καλής διοίκησης, την αποτελεσματικότητα, την αυτογνωσία, και πολλά άλλα. Και αυτό ισχύει για όλους τους υφιστάμενους γενικούς διευθυντές και τους μέλλοντες. Το σύστημα που ελέγχουν τα κόμματα, δεν επιτρέπει να αναδειχθούν ικανά άτομα σε αυτές τις θέσεις.

    Επίσης μου κάνει εντύπωση το ότι θα πρέπει να εκπαιδεύονται οι σύμβουλοι στα ΔΣ. Ελπίζω να αντιλαμβάνεστε ότι αυτά τα μέλη θα διαχειρίζονται μερικά δις ευρώ. Θα πρέπει να είναι ετοιμότατοι, όχι να εκπαιδεύονται.

    Το ζήτημα είναι τι θέλει ο μέτοχος του κάθε οργανισμού και στην περίπτωση των ημικρατικών οργανισμών στην Κύπρο, τι θέλει ο πολίτης. Όχι ο φορολογούμενος, που μπορεί να είναι ιδιώτης ή εταιρεία, ούτε ο πελάτης, αλλά ο πολίτης ως μέτοχος και αυτός που θα πληρώσει την ζημιά σε περίπτωση που τα πράγματα δεν πάνε καλά.

    Την συζήτηση του τι θέλει ο πολίτης δεν την έχουμε κάνει ακόμη. Θέλουμε δημόσιες επιχειρήσεις που να δημιουργούν θέσεις εργασίας, να αποδίδουν μέρισμα, να προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες, να κάνουν κάτι άλλο; Τι θέλουμε ως πολίτες τελικά;

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS