Skip to content

Οι κίνδυνοι παραμένουν

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on February 1st, 2016 - 10 Comments
avatar

Την περασμένη εβδομάδα ο κ. Παπαγεωργίου απάντησε στο άρθρο που έγραψα για να αναδείξω τους κινδύνους που υπάρχουν αν επικρατήσει η μονοδιάστατη άποψη ότι στην Κύπρο «φταίνε μόνο οι τράπεζες». Οι κίνδυνοι αυτοί είναι η αναβολή των επίπονων μεταρρυθμίσεων που χρειάζεται η Κυπριακή οικονομία για να αναρριχηθεί από τις σοκαριστικά χαμηλές θέσεις που βρίσκεται στους δείκτες της Παγκόσμιας Τράπεζας (και όχι μόνον) στο επιχειρηματικό περιβάλλον αλλά και σε δείκτες διαφθοράς.

Ο κ. Παπαγεωργίου αρχίζει την απάντηση του αναφέροντας ότι είχα παραλείψει τη λέξη «λογικά» στο πιο κάτω απόσπασμα της ομιλίας του που είχα χρησιμοποιήσει:

 

«Βεβαίως, το παραμύθι περί δημοσιονομικής κρίσης κατέρρευσε λογικά όταν διορθώθηκαν τα δημόσια οικονομικά και δεν λύθηκαν τα προβλήματα μας».

 

Η δική μου ερμηνεία των πιο πάνω είναι ότι, όπως πολύς κόσμος στην Κύπρο, ο κ. Παπαγεωργίου παραγνωρίζει τη σημασία που έχουν οι δημόσιοι ισολογισμοί στη χειροτέρευση των τραπεζικών ισολογισμών και στον φαύλο κύκλο που δημιουργείται μεταξύ των δύο. Αυτό συμβαίνει είτε με, είτε χωρίς, τη λέξη «λογικά». Αν μια οικονομία πέσει σε μαρασμό, για οποιοδήποτε λόγο, περνά πολύς χρόνος να αναζωογονηθεί, έστω και αν ο αρχικός λόγος εκλείψει (πχ το πετρελαϊκό σοκ το 1973 στη Δύση ή τα ψηλά επιτόκια στην Αμερική το 1981 ή τα ψηλά επιτόκια στην Αγγλία το 1992).

 

Ένα αντιπαράδειγμα θα έπρεπε να ήταν αρκετό για να αναδείξει ότι κανένα παραμύθι δεν κατέρρευσε: στην περίπτωση της Κύπρου το σοκ δεν ήταν μόνο τα δημοσιονομικά, όπως δεν ήταν μόνο οι τράπεζες, επειδή τα δύο προβλήματα δεν είναι ανεξάρτητα. Υπάρχεισυγκεκριμένος φαύλος κύκλος που έχει αναγνωριστεί ευρέως στη διεθνή βιβλιογραφία σαν ο «διαβολικός κύκλος μεταξύ τραπεζικών και κυβερνητικών χρεών» ή αν προτιμάτε, «πως οι τράπεζες και οι κυβερνήσεις έχουν ενωθεί από τη μέση ενός ενιαίου σώματος». Μείωση της αξίας των κυβερνητικών χρεογράφων που (εμπειρικά) κατέχει μια τράπεζα σημαίνει λιγότερη δυνατότητα δάνειοδότησηςτης πραγματικής οικονομίας, σημαίνει λιγότερη ανάπτυξη και μεγαλύτερα κυβερνητικά ελλείμματα, που μειώνει ακόμη περισσότερο την αξία κυβερνητικών χρεογράφων και άρα των δανείων που μπορεί να κάνει μια τράπεζα. Παράλληλα, η πιθανή χρεωκοπία μιας τράπεζας επίσης δουλεύει με τον ίδιο τρόπο αρνητικά στον ισολογισμό του κράτους, με τα ίδια αποτελέσματα. Στην Κύπρο συνέβηκε αυτό πολύ γρήγορα λόγω και του μεγέθους του τραπεζικού τομέα (η λεγόμενη κατρακύλα από επενδυτική σε μη επενδυτική βαθμίδα του κυβερνητικού χρέους από τους οίκους αξιολόγησης), αλλά και λόγω της μη ανεξάρτητης σχέσης που είχαν διαχρονικά διάφορα δημόσια πρόσωπα με συγκεκριμένους τραπεζίτες (και συνεργατιστές).

 

Αυτή η ραγδαία υποβάθμιση θα έπρεπε να ταρακουνήσει την τότε Κυβέρνηση να δράσει.

 

Η κατάληξη της κρίσης σε κούρεμα θα μπορούσε να ήταν διαφορετική αν, για παράδειγμα, υπογραφόταν μνημόνιο το καλοκαίρι του 2011, ή το καλοκαίρι του 2012. Μέχρι τον Μάρτιο του 2013 πολλά συνέβησαν και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μετρηθεί το ποσοστό «φταιξίματος» στους διάφορους που έπαιρναν αποφάσεις διαχρονικά, αλλά και στη διαχείριση της κρίσης τους τελευταίους μήνες. Η δική μου ανάλυση για αυτές τις εξελίξεις βρίσκεται στο διαδίκτυο και μπορεί ο καθένας να την διαβάσει: το σίγουρο είναι ότι δεν είναι μόνο οι τράπεζες που φταίνε για το μέγεθος της Κυπριακής οικονομικής κρίσης. Περισσότερο ανησυχητικά, η θεσμική ανεπάρκεια στη διαχείριση εθνικών προβλημάτων όπως αναδείχθηκε στη διαχείριση της οικονομικής κρίσης, είναι κάτι που θα έπρεπε να είχε προβληματίσει τους πάντες.

 

Θα ήθελα όμως να πω κάτι και για τις λανθασμένες ταμπέλες που μου αποδίδει ο κ. Παπαγεωργίου, ο οποίος ισχυρίζεται ότι ανήκω στην παράταξη του ΔΗΣΥ «στο κόμμα του οποίου (ο κ. Μιχαηλίδης) τις ιδεοληψίες σταθερά διακονεί».

 

Λυπούμαι να παρατηρήσω ότι, αντίθετα με τον κ. Παπαγεωργίου, εγώ δεν ανήκω σε καμμιά πολιτική παράταξη: μπορώ έτσι να επικρίνω τους βουλευτές του ΔΗΣΥ όταν παραβαίνουν τους νόμους καπνίζοντας σε κλειστούς χώρους, ή τον τρόπο διορισμού μελών στην ΕΔΥ από την τωρινή κυβέρνηση.

 

Διερωτάται επίσης ο κ. Παπαγεωργίου τι «σχέση μπορεί να έχει η ΕΔΥ με τους προσφιλείς στον κ. Μιχαηλίδη τραπεζίτες». Πρώτον, καμμιά ομάδα δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο προσφιλής προς εμένα, μπορείτε να αντικαταστήσετε τη λέξη «τραπεζίτες» με οποιοδήποτε επάγγελμα στην χώρα.

 

Δεύτερον, η σχέση είναι ότι η δημόσια υπηρεσία πρέπει να είναι, και να φαίνεται ότι είναι, ανεξάρτητη. Αν δεν είναι ανεξάρτητη, οποιοσδήποτε μεγάλος οργανισμός (πχ τα πολιτικά κόμματα ή μεγάλα τραπεζικά ιδρύματα) μπορούν να εκμεταλλευτούν την αδυναμία της δημόσιας υπηρεσίας προς δικό τους όφελος και ενάντια στο όφελος του λαού. Και χώρα χωρίς ανεξάρτητους και αποτελεσματικούς θεσμούς δεν μπορεί να πάει μακριά.

 

Εν κατακλείδι, θεωρώ ότι το άρθρο του κ. Παπαγεωργίου επιβεβαιώνει, παρά αναιρεί, το νόημα που ήθελα να μεταδώσω. Το επαναλαμβάνω:

 

Η Κύπρος βγαίνει από το μνημόνιο. Αλλά μόνο σημαντικές μεταρρυθμίσεις θα μειώσουν την πιθανότητα να μην ξαναμπεί η Κύπρος σε μνημόνιο. Και δυστυχώς οι τράπεζες είναι μόνο ένα κομμάτι του προβλήματος. Χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη μεταρρυθμιστική προσπάθεια για να μπει η χώρα σε τροχιά μόνιμης απομάκρυνσης από την πιθανότητα αναζήτησης καινούργιων μνημονιακών διευθετήσεων στο μακροπρόθεσμο μέλλον. Όσο λέμε ότι «μόνο οι τράπεζες φταίνε» τα προβλήματα που συναντούν καθημερινά οι πολίτες και δυνητικοί ξένοι και ντόπιοι επενδυτές δεν θα λυθούν και η χώρα θα είναι καταδικασμένη να ξαναμπεί σε μνημόνιο όταν το εύθραυστο διεθνές οικονομικό περιβάλλον ξαναχειροτερεύσει.

 

Ο Αλέξανδρος Μιχαηλίδης είναι καθηγητής χρηματοοικονομικών στο Imperial College Business School.

 

Categories → Οικονομία

10 Comments
  1. avatar
    Anonymous on February 1, 2016 - (permalink)

    Κ. Μιχαηλίδη,

    Ειναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε τι θα γινόταν αν υπογράφετο μνημόνιο πιο νωρίς. Ενδεχομένως να πλήρωναν οι φορολογούμενοι το κόστος διάσωσης των τραπεζών, το οποίο θα ήταν ενα πολυ μεγαλο βάρος στα δημοσιονομικά. Το σίγουρο είναι – κρίνοντας εκ των υστέρων – οτι η λύση που επέβαλε το ΔΝΤ και η ΕΕ προστάτευσε τα δημόσια οικονομικά και επέτρεψε την ανάκαμψη της οικονομίας και της σταθεροποίηση του τραπεζικού συςτηματος πολυ νωρίτερα από οτι αναμενόταν. Πολύ πιθανόν η Κύπρος να ηταν η νέα Ελλάδα αν διαςωζονταν οι τραπεζες με δημόσιο χρήμα. Ουδέν κακόν αμιγές καλού.

    Η συνεχιζόμενη προσπαθεια εξίσωσης των ευθυνών των τραπεζιτών που πήραν τα μεγάλα ρίσκα με με αυτούς που διαχειρίστηκαν την κρίση δε σας τιμά. Εμμέςως πλην σαφως ισοδυναμεί με προσπαθεια να απαλλαγούν οι τραπεζίτες απο τις ευθυνες τους. Ηταν η πρωτη γραμμή άμυνας που χρηςιμοποίηςαν οι ίδιοι. Παρεπιπτόντως δεν ανήκετε ως σύμβουλος της κυβερνηςης αναστασιαδη και ως μέλος του ΔΣ της ΚΤΚ σε αυτους που διαχειρίστηκαν την κρίση;

  2. avatar
    Φεραίος on February 1, 2016 - (permalink)

    Ειλικρινά πεστεύετε και οι δυό σας ότι χρειάζεται επιστημονική ανάλυση για να πειστεί ο πολίτης ότι φταίνε και οι δύο.? Κράτος και Τράπεζες.
    Όταν για τους πολίτες ήταν φανερά τα χάλια και των δυό εσείς και άλλοι ακαδημαικοί και οικονομολόγοι ψάχνεστουν. Οι πολίτες, ερασιτεχνικά, το αντιλήφθηκαν όταν η Κυβέρνηση πήγε στην Ρωσσία για τα 2.5 δίσ. Και για τις τράπεζες όταν την Ανοιξη του 12 ο περιπτεράς μου πήγε στην Λαική να πάρει 2000 ευρώ για τες ανάγκες της μέρας και η ταμίας του είπε να κάτσει μεχρι να εισπράξει για να του τα δώσει.
    Καλύτερα είναι να ασχοληθείτε με το τί πρέπει να κάμουμε για να έλθει αναπτυξη, ίσως και ορθοποδήσουμαι και όχι να ψάχνεστε για αυτοδικαίωση.

    • avatar
      Ioannis Takis on February 1, 2016 - (permalink)

      Συμφωνώ απολύτως.

    • avatar
      Thinkingaloud on February 2, 2016 - (permalink)

      Ορθότατος ο κ. Φεραίος.

  3. avatar
    E.Z on February 1, 2016 - (permalink)

    This a verbose and convoluted article that attempts to rewrite history. The facts and figures clearly demonstrate that the debt and deficit of the state were manageable but the shortfall of the banks was not and the state did not have the resources to bail out the banks. Clearly the inactions and incompetence of the previous government and the lack of proper supervision of the banks made a bad situation much worst.

  4. avatar
    The Invisible Hand on February 1, 2016 - (permalink)

    Είναι κατανοητή η διαφορά στες εκτιμήσεις ενός οικονομολόγου καθηγητή με την επαγγελματική ασφάλεια του ακαδημαϊκού tenure, όπως ο κ. Μιχαηλίδης, που του επιτρέπει να σκέπτεται μακροπρόθεσμα, και του επίσης οικονομολόγου κ. Παπαγεωργίου που προτιμά την σεβαστή ιδιότητα βουλευτού και κομματικού στελέχους, αλλά το κόμμα του οποίου αισθάνεται την ανασφάλεια επικειμένων εκλογών.
    Είναι σοβαρό πρόβλημα όλων των δημοκρατιών ο βραχύς ορίζοντας (short termism) των εκλεγμένων ηγετών που περιορίζοντται στες άμεσες εκλογικές τους ανάγκες.

  5. avatar
    Επιλήσμων on February 1, 2016 - (permalink)

    Κύριε Μιχαηλίδη,
    Μα γιατί Λυπείσθε που δεν ανήκετε σε καμιά πολιτική παράταξη? Αντίθετα, πρέπει να χαίρεστε.
    Στο προηγούμενο σχόλιο μου στο άρθρο του κ. Παπαγεωργίου, σας κατηγόρησα ότι “κύριο μέλημα και των δύο σας είναι η υποστήριξη της ιδεολογίας και της κομματικης σας παράταξης”. Τώρα που μας διαβεβαιώνετε ότι δεν ανήκετε σε καμιά παράταξη, απολογούμαι, και όσο αφορά εσάς μένω στην “υποστήριξη της ιδεολογίας σας”. Εκτός και εάν δεν εστερνίζεστε καμιά ιδεολογία, οπόταν δεχθείτε την διπλή μου απολογία. Όσο αφορά ομως τον κ. Παπαγεωργιου μένει και η “κομματική παράταξη”.

    Συμφωνώ μαζί σας ότι είναι αδήριτη ανάγκη να προσεχθούν και τα δημοσιονομικά, κάτι που γιά τους επαγγελματίές πολιτικούς δεν είναι πάντα προτεραιότης. Υπεράνω όλων είναι η επανεκλογή τους και το κομματικό συμφέρον.
    Με τις τράπεζες, “ο γέγονε γέγονε”. Και εαν κατά την κρίσιμη περίοδο 2009 – 2012 ο Κεντρικός Τραπεζίτης κ. Αθανάσιος Ορφανίδης και η ομάδα του στην ΚΤΚ (που παρεμπιπτόντως είναι ακόμη εκεί!) επόπτευαν ως όφειλαν, σας διαβεβαιώ δεν θα φτάναμε στο bail in.
    Ελπίζω οτι οι ασφαλιστικές δικλίδες που έχουν επιβληθεί στις τράπεζες από την ΕΑΤ και ΕΚΤ, να διασφαλίζουν την καλή διακυβέρνηση τους, παρά τις αδυναμίες της δικής μας ΚΤ.

  6. avatar
    Μ on February 2, 2016 - (permalink)

    Κύριε Μιχαηλίδη,

    Οι όποιες δημοσιονομικές αδυναμίες στη δική μας περίπτωση ήταν διαχειρίσιμες και αναστρέψιμες, με ορθές κινήσεις και στοχευμένα μέτρα. Εθελοτυφλείτε με το να αρνείστε να αναγνωρίσετε την πραγματικότητα, ότι δηλαδή η κρίση δημιουργήθηκε από την κατάρρευση ενός υπερμεγέθους τραπεζικού συστήματος.

    Επίσης η προσέγγιση σας διαπνέεται από γενικεύσεις. Μόνο ως αστείο μπορεί να εκληφθεί το σκεπτικό ότι οι τράπεζες στη Κύπρο κατέρρευσαν συνεπεία της υποβάθμισης των κυπριακών ομολόγων ή το ότι η υποβάθμιση επηρέασε τη δυνατότητα δανειοδότησης των τραπεζών στην Κύπρο. Αυτό που επηρέασε τη δυνατότητα δανειοδότησης στην Κύπρο, ήταν ο υπερβολικός και μη βιώσιμος δανεισμός, ο οποίος έφθασε (με την ανοχή της ΚΤΚ υπό τη Διοίκηση του κ. Ορφανίδη) στο 300% του ΑΕΠ. Διευκρινίστε σας παρακαλώ, εάν δεν επηρεαζόταν η δυνατότητα δανεισμού στο 300% του ΑΕΠ, εισηγείστε ότι ο επόμενος στόχος θα μπορούσε να ήταν το 400% του ΑΕΠ για να έρθει η ανάπτυξη;

  7. avatar
    Επιλήσμων on February 4, 2016 - (permalink)

    Κύριε Μιχαηλίδη, αλλά και Κύριε Παπαγεωργίου,

    Ως έμπειροι οικονομολόγοι, θα μπορούσατε μα μας εξηγήσετε και να μας δικαιολογήσετε, εάν ή οχι, ενέργειες όπως της FOCUS, συνέβαλαν στην τραπεζική κρίση?
    Επίσης, αντιλαμβάνομαι ότι ο Γενικός Εισαγγελέας έδωσε “άφεση αμαρτιών” δλδ δεν αποτελούσε ποινικό αδίκημα, η αποδοχή εισφορών από άτομα ή εταιρείες προς πολιτικά κόμματα.
    Θα ήθελα να πληροφορηθώ το σημείο από το οποίο , κατά την κρίση σας, σταματά η εισφορά και αρχίζει η δωροδοκία.

  8. avatar
    Σάββας Τταντής on February 18, 2016 - (permalink)

    Επιλησμων , καλές οι ερωτήσεις αλλα δεν θα πάρεις απάντηση

    Μερικές ερωτήσεις στον Κύριο Παπαγεωργίου

    1. Ποιες οι ευθύνες των μελών του ΔΣ της Κεντρικής τράπεζας κατα την διάρκεια των ετών 2007 εως 2013 για την καταστροφή του τραπεζικού συστήματος..?

    2. Για παρανομίες που εγιναν απο τις τράπεζες οπως η παράνομη πώληση αξιογράφων δεν εχουν ευθύνη τα μέλη του ΔΣ της ΚΤΚ?

    3. Οταν ο πρόεδρος Χριστοφιας πήγε να αποφασίσουν για το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων γιατι η ΚΤΚ δεν τον προειδοποίησε οτι με 75% κουρεμα πτωχευσουν οι τράπεζες και κατεπεκταση η Κυπρος? Ποια η ευθύνη των μελών του ΔΣ της ΚΤΚ ?

    4. Οταν Ο Δημητριαδης ζητησε απο την Βουλη και κατεπέκταση απο τον κυπριακο λαο 1.8 δις λέγοντας οτιη Λαικη δεν θα ξαναχρειαστεί κεφάλαια ενω οι πραγμτικές ανάγκες της ΛΑικης εκεινη την περιοδο ήταν πάνω απο 5 δις…και άρα παραπλάνησε την βουλή δεν έχει εθύνη το ΔΣ της ΚΤΚ για αυτην την παραπλάνηση? Να θυμίσω οτι απο εκεινη την μέσα δηλαδή τον Ιουλιο του 2012 μεχρι τον Μαρτιο του 2013 που επήλθε το αναμενόμενο μοιραιο για την ΛΑικη, η τράπεζα αντλησε αρκετα Δις σε ΕΛΑ……Ποιες οι ευθύνες των μελών του ΔΣ της ΚΤΚ Κύπρου?

    5. Ως μέλη του ΔΣ της ΚΤΚ πληρωνοσασταν και ποσα ηταν οι αμοιβές σας?

    6. Υπάρχουν πολλά άλλα αδικήματα που εγιναν απο τις τράπεζες και την ΚΤΚ αλλά δεν θα γράψω λεπτομέρειες επιδή ειναι ακτικειμενα διερέυνισης απο τον Γενικο εισαγγελέα και θέλω να σεβαστώ το έργο του …..

    Σαββας Τταντης 18/02/2016

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS