Skip to content

Σχόλια για το ταμείο διαχείρισης των εσόδων από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων

Posted by (Regular StockWatch Contributor) on September 21st, 2016 - 3 Comments
avatar

Ξεκίνησε τη Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου ενώπιον της βουλής των αντιπροσώπων η συζήτηση για τη ψήφιση του νομοσχεδίου για την ίδρυση του ταμείου διαχείρισης των εσόδων που θα προκύπτουν από την εκμετάλλευση των κυπριακών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Κρίνεται θετικά η έγκαιρη κατάθεση του νομοσχεδίου, αρκετά πριν από την έναρξη εισροής κεφαλαίων, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει πειρασμούς για αχρείαστες δαπάνες. Στα θετικά κρίνεται επίσης η αναγνώριση αποπληρωμής του κρατικού χρέους, η αποταμίευση μέρους των εισροών για τις επόμενες γενεές καθώς και η πρόνοια για τις επενδύσεις να γίνονται αποκλειστικά στο εξωτερικό.  Στα αρνητικά του νομοσχεδίου, με βάση όσα έχουν ανακοινωθεί, είναι η έλλειψη πρόνοιας για ισοσκελισμένο προϋπολογισμό και η μη σύνδεση του με τα έσοδα των υδρογονανθράκων.  Αυτό δυνητικά μπορεί να οδηγήσει στο μέλλον «σπάταλες» κυβερνήσεις να συνεχίσουν το δανεισμό και να χρησιμοποιούν μεγάλο ποσοστό από τις εισροές, 50% αν το χρέος υπερβαίνει το 80% του ΑΕΠ, για την εξυπηρέτηση του χρέους. Επίσης πολλές από τις πρόνοιες φαίνεται να βασίζονται σε ποσοστά παρά σε αρχές (principles). Για παράδειγμα, ως μία αρχή θα μπορούσε να αναφερθεί ότι αν η απόδοση της επένδυσης του ταμείου είναι μικρότερη από το κόστος του χρέους τότε θα επιλέγεται η έγκαιρη αποπληρωμή του χρέους, εφόσον υπάρχει και ο περιορισμός του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού. Διευκρινίζω ότι και η αποπληρωμή του χρέους είναι επίσης προς όφελος και των επομένων γενεών. Δεν φαίνεται επίσης σε ποια αρχή βασίστηκε η πρόνοια του 1% του ΑΕΠ όταν το ταμείο φτάσει στο 30% του ΑΕΠ για επενδύσεις σε αναπτυξιακά έργα.  Συγκριτικά, το Νορβηγικό ταμείο βασίζεται στην αρχή ότι ο κρατικός προϋπολογισμός μπορεί να ενισχύεται, για να γίνεται ισοσκελισμένος, με ποσοστό κατά μέσο όρο μιας περιόδου ίσο με την απόδοση του ταμείου (περίπου 4%), με αποτέλεσμα να μην εξαντλείται η ‘μάνα’ του κεφαλαίου και να επωφελούνται έτσι οι επόμενες γενεές.

Στο πλαίσιο της συζήτησής του πιο πάνω θέματος παρουσιάζονται στη συνέχεια τα κύρια χαρακτηριστικά του λεγόμενου ‘Νορβηγικού Μοντέλου’ διαχείρισης των εσόδων από τις πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου της Νορβηγίας.

 Νορβηγικό Μοντέλο διαχείρισης εσόδων υδρογονανθράκων

Τα κύρια χαρακτηριστικά του Ταμείου Υδρογονανθράκων Νορβηγίας (ΤΥΝ) είναι τα ακόλουθα:

  • Το ΤΥΝ επιδιώκει δύο στόχους, να είναι αποταμιευτικό και σταθεροποιητικό.  Κύριο χαρακτηριστικό του είναι η σύνδεση του με τον κρατικό προϋπολογισμό της χώρας όπου η καθαρή εισροή ισούται με την συνολική δημοσιονομική ισορροπία. Με αυτό τον τρόπο διαχωρίζονται τα έξοδα (spending) από τα τρέχοντα εισοδήματα υδρογονανθράκων.  H μορφή αυτή συστήνεται από το ΔΝΤ για υιοθέτηση από άλλες χώρες.
  • Όλα τα έσοδα του κράτους περιλαμβανομένων αυτών των υδρογονανθράκων κατατίθενται στον κρατικό προϋπολογισμό. Στη συνέχεια, όλα τα έσοδα των υδρογονανθράκων μεταφέρονται στο ΤΥΝ. Από το ΤΥΝ μεταφέρονται πίσω στο προϋπολογισμό οι ανάγκες ακριβώς για ισοσκελισμένο προϋπολογισμό, που δεν περιλαμβάνει αρχικά τα έσοδα από τους υδρογονάνθρακες. Στο ΤΥΝ αποταμιεύονται χρήματα μόνο και τότε μόνο όταν ο προϋπολογισμός που περιλαμβάνει τα έσοδα των υδρογονανθράκων έχει πλεόνασμα.  Με άλλα λόγια το ΤΥΝ περιλαμβάνει τα συσσωρευμένα με τα χρόνια πλεονάσματα του προϋπολογισμού.
  • Το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού και η ενίσχυση του από τα έσοδα των υδρογονανθράκων καθορίζεται από οδηγία δημοσιονομικής πολιτικής ότι δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 4% του αποθεματικού του ταμείου. Το ποσοστό αυτό βασίστηκε στη μέση καθαρή απόδοση (μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού) των επενδύσεων του ταμείου που εκτιμήθηκε να είναι γύρω στο 4%. Με αυτό το ποσοστό το αρχικό κεφάλαιο δεν εξαντλείται και το ΤΥΝ αποτελεί μόνιμη πηγή εσόδων και για τις επόμενες γενεές.
  • Το ταμείο υδρογονανθράκων δεν επενδύει στην ίδια τη Νορβηγία για αποφυγή του κινδύνου επενδύσεων σε έργα χαμηλής απόδοσης. Οι επενδύσεις σε έργα δημοσίου συμφέροντος προγραμματίζονται μέσω της διαδικασίας του κανονικού προϋπολογισμού. Με αυτό τον όρο το ΤΥΝ δεν λειτουργεί ως ‘δεύτερος’ προϋπολογισμός
  • Σημαντικό στοιχείο είναι ο διαχωρισμός της αποταμιευτικής πολιτικής από τα αποταμιευτικά μέσα ή εργαλεία. Ο ‘τελικός’ ιδιοκτήτης του ΤΥΝ είναι η βουλή (Stortingent), ως εκπρόσωπος του λαού της Νορβηγίας, η οποία μέσω νομοθεσιών αναθέτει το υπουργείο οικονομικών ως το νόμιμο ιδιοκτήτη. Επίσης καθορίζει τις κύριες πολιτικές επιλογές που θα ακολουθεί ο διαχειριστής του ταμείου σύμφωνα με το ρίσκο που μπορεί να λάβει η χώρα. Επίσημος ιδιοκτήτης του ΤΥΝ είναι το υπουργείο οικονομικών (Ministry of Finance) το οποίο καθορίζει την διασπορά των επενδύσεων και τα όρια του ρίσκου. Εξωτερικοί σύμβουλοι μπορεί να υποδείξουν την αναμενόμενη απόδοση με βάση το ρίσκο. Επίσης παρακολουθεί και αξιολογεί την επιχειρησιακή διαχείριση και καθορίζει υπεύθυνες επενδυτικές πολιτικές. Ο επιχειρησιακός διαχειριστής του ΤΥΝ είναι η Κεντρική Τράπεζα (Norges Bank) η οποία διατηρεί ξεχωριστή μονάδα επενδύσεων κεφαλαίων. Διαχειρίζεται ενεργά το χαρτοφυλάκιο (portofolio) στο πλαίσιο του καθορισμένου ρίσκου για να επιτύχει μέγιστα οφέλη. Απαγορεύονται οι επενδύσεις εκτός ορίων του ρίσκου ειδικά όταν συνοδεύονται με επιδόματα απόδοσης (bonuses).  Ελέγχει και αναφέρει συνεχώς το ρίσκο στους ιδιοκτήτες του ΤΥΝ.
  • Το ΤΥΝ λειτουργεί με πλήρη διαφάνεια και ενημέρωση του κοινού. Το στοιχείο αυτό είναι βασικό για να νιώσουν οι πολίτες ότι έχουν την ιδιοκτησία της μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τη διαχείριση του πλούτου των υδρογονανθράκων. ‘Ένα καλά σχεδιασμένο ταμείο μπορεί να βοηθήσει στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης και της ευαισθητοποίησης του κοινού και τη στήριξη μιας σοφής πολιτικής για μακροπρόθεσμη διαχείριση του πλούτου των υδρογονανθράκων. Αν το κοινό δεν είναι ενημερωμένο θα αντιδρά στις αρνητικές διακυμάνσεις των επενδύσεων, που είναι αναπόφευκτες σε κάποια χρονικά διαστήματα, με αποτέλεσμα το ταμείο να μην είναι σε θέση να επιβιώσει μακροχρόνια.

Συμπέρασμα

Το Νορβηγικό μοντέλο είναι, πέραν κάθε αμφιβολίας, δοκιμασμένο και επιτυχημένο, γι’ αυτό συστήνεται από το ΔΝΤ ως το καλύτερο.  Φαίνεται να ταιριάζει και με τα δεδομένα της Κύπρου καλύπτοντας ακόμη και τη μεταβατική περίοδο για τη δημιουργία του ταμείου και τη μείωση του χρέους. Για όποια παρέκκλιση από αυτό το μοντέλο θα πρέπει να υπάρχουν σοβαροί λόγοι οι οποίοι θα πρέπει να παρουσιαστούν και να αναλυθούν σε βάθος.

 Πάνος Παπαναστασίου, Καθηγητής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Categories → Οικονομία

3 Comments
  1. avatar
    Φύλαρχος on September 21, 2016 - (permalink)

    Συμφωνώ ότι το νορβηγικό επενδυτικό μοντέλο είναι δοκιμασμένο και επιτυχημένο και θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο. Οφείλω όμως να εκφράσω την ανησυχία μου για τον κίνδυνο να εναποτίθενται υπερβολικές ελπίδες σε κάτι που για σοβαρούς λόγους δε μπορεί να είναι σίγουρο (αφήνονυτας μάλιστα κατά μέρος ττην πολιτική πτυχή του θέματος): Ούτε λοιπόν α) η ύπαρξη εξαιρετικά μεγάλων κοιτασμάτων δεν έχει επιβεβαιωθεί, ούτε β) η μελλοντική μεγάλη αξία των προς ανακάλυψη κοιτασμάτων είναι αδιαμφισβήτητη.
    α) Έχει ήδη εντοπιστεί ένα κοίτασμα φυσικού αερίου της τάξεως των 4 εκ.κ.μ. (ποσότητας σχετικά μικρής για βαθύ υποθαλάσσιο κοίτασμα). Επίσης έχουν εκφραστεί ελπίδες για ύπαρξη υγρών υδρογονανθράκων όπως και άλλων, μεγάλων ποσοτήτων, φυσικού αερίου. Τίποτα χειροπιαστό όμως δεν υπάρχει ακόμη, ενώ και οι μεγάλες εταιρείες που κέρδισαν τις άδειες εκμετάλλευσης διστάζουν να προβούν σε αναγκαίες πολυέξοδες επιπλέον γεωτρήσεις.
    - Σίγουρα τρεις σημαντικές, αλληλοσυνδεόμενες παγκόσμιες εξελίξεις οφείλουν να λαμβάνονται υπ’ όψη όταν γίνεται προγραμματισμός για αξιοποίηση μελλοντικών εσόδων από τους υδρογονάνθρακες:
    1. Η λόγω της αυξανόμενης συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα (που παράγεται κυρίως από την καύση ΥΑ), αλλαγή του κλίματος παγκόσμια. Αυτό αναπόφευκτα θα οδηγήσει στην ολοένα αυξανόμενη χρήση υπαλλακτικών μορφών ενέργειας,
    2) Η πρόσφατη (των τελευταίων πέντε-δέκα περίπου χρόνων) εξέλιξη της τεχνολογίας εξαγωγής του shale gas, το οποίο πια εξάγεται από την ξηρά με πολύ μικρό κόστος.
    3) Η συνεχιζόμενη εξέλιξη της τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος με αερογεννήτριες κυρίως όμως με μετατροπή της ηλιακής ενέργειας σε ηλεκτρική. Η εξέλιξη της τεχνολογίας αυτής, που στοχεύει σε μερικές δεκαετίες να φτάσει βαθμό μετατρεψιμότητας 30% από 16% σήμερα, αναμένεται να μειώσει σε μεγάλο βαθμό τη χρήση ακριβών και κυρίως βλαβερών για το περιβάλλον μορφών ενέργειας.
    - Γι’ αυτούς κυρίως τους λόγους απαιτείται προσοχή και όσο το δυνατό μικρότερη έπαρση όταν μιλάμε για έσοδα από το ΦΑ που θα μας λύσουν όλα μας τα προβλήματα. Καλύτερα μικρό καλάθι….

  2. avatar
    Φεραίος on September 23, 2016 - (permalink)

    Συμφωνώ με Φύλαρχο. Επι πλέον
    Κατανοητή η προσπάθεια επιλογής οικονομικού μοντέλου, αλλά είμαστε πολύ μακριά και αμφίβολο αν θα φτάσουμε μιά μερα σ`αυτό το σημείο. Και αν φτάσουμε θα είναι μετά απο λύση και επανένωση. Η Τουρκία μας το είπε πολλές φορές ότι δεν βγαίνουν απο την θάλασσα χωρίς λύση. Και αν και όταν έλθει εκείνη μέρα οι τ/κ θα έχουν λόγο για το μοντέλο.
    Καλύτερα και πιό επικοδομητικά να ασχολούμαστε με τρέχοντα οικονομικά προβλήματα, ίσως αποφύγουμε μιά δεύτερη οικονομική καταστροφή σε μερικά χρόνια.

  3. avatar
    Επιλήσμων on September 24, 2016 - (permalink)

    Το Νορβηγικό Μοντέλο είναι όντως επιτυχημένο από κάθε άποψη (γιά τους Νορβηγούς). Όχι απλώς επειδή είναι σωστά μελετημένο αλλά κυρίως επειδή το διαχειρίζονται άνθρωποι με αρχές, σε μιά κοινωνία που η διαπλοκή και διαφθορά είναι σχεδόν ανύπαρκτοι.
    Επίσης το Νορβηγικό Μοντέλο δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα που έχουμε εδώ στην Κύπρο με την τουρκοκυπριακή κοινότητα που με τον ένα ή άλλο τρόπο δεν μπορούμε αλλά ούτε και είναι δίκαιο να αγνοήσουμε.

Leave a Reply

Note: XHTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to this comment feed via RSS